اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 85

بررسی نظریه مرحوم آخوند: اگر ما مسئله جامع را در ارتباط با این هدف دنبال کنیم جوابش این است که: اوّلًا: تصویر قدر جامع ایشان نیز- مانند سایر تصاویر برای قدر جامع- مورد اشکال و مناقشه بود. ثانیاً: قسمت مهمّی از بحث ما در صحیح و اعم در ارتباط با حقیقت و مجاز است.

کسانی که قائل به ثبوت حقیقت شرعیه‌اند وقتی در مسئله صحیح و اعم بحث می‌کنند، این بحث بین آنان مطرح می‌شود که در این حقیقت شرعیه مستحدثه، آیا معنای حقیقی صلاة، خصوص صلاتی است که منطبق بر افراد صحیح باشد یا این که معنای حقیقی صلاة، معنای عامّی است که هم منطبق بر افراد صحیح است و هم منطبق بر افراد فاسد؟ پس گویا بحث صحیحی و اعمّی، بحث در حقیقت و مجاز است. آن‌وقت به مرحوم آخوند، اشکال می‌شود که: مگر تصویر جامع هم یکی از علائم حقیقت بودن است؟ ما علائم حقیقت و مجاز را بررسی کردیم، علائم حقیقت، عبارت از تبادر، عدم صحت سلب و اطّراد- با اشکالی که داشت- بود و علامت چهارمی به عنوان «تصویر جامع» برای تشخیص حقیقت از مجاز مطرح نبود. در حالی که شما تصویر جامع را برای بدست آوردن معنای حقیقی مطرح کردید و در واقع، علامتی به علائم حقیقت و مجاز اضافه کردید. بنابراین اگر بخواهیم بر مبنای کلام مرحوم آخوند پیش رویم نه تصویر جامع می‌توانیم داشته باشیم و نه تصویر جامع برای ما مفید خواهد بود.

نظریه دوّم

اگر ما قول صحیحی را از راه تبادر یا از راه صحت سلب صلاة از صلاة فاسده ثابت کردیم نه از راه تصویر قدر جامع، در اینجا این بحث مطرح می‌شود که: ما