اصول فقه شیعه جلد 2 صفحه 96

ایجاد کند تا یقین پیدا کند این همان چیزی است که از راه نهی از فحشاء و منکر با آن ارتباط پیدا کرده است. همچنین کسی که از راه اثر و معلول، با جامع ارتباط پیدا می‌کند اگر در مورد شک در جزئیت سوره، نماز بدون سوره بخواند و از او سؤال کنیم آیا این نماز بدون سوره که احتمال جزئیت سوره در آن است همان نمازی است که «إنْ قُبِلَتْ قُبِلَ ما سواها»، و از این راه ارتباط با آن پیدا کردید؟ جواب می‌دهد: خیر. پس چاره‌ای ندارد برای این که یقین کند این اثر «إنْ قُبِلَتْ قُبِلَ ما سِواها» تحقّق پیدا کرده است جز این که سوره را- که شک در جزئیّت آن دارد- در خارج اتیان کند و این معنای اصالة الاشتغال است.[68]

کلام امام خمینی «دام ظلّه»

از کلام ایشان دو مطلب استفاده می‌شود: مطلب اوّل: اگر صحیحی بخواهد از راه علل و مصالح و یا از راه آثار و لوازم، به قدر جامع راه پیدا کند، چنین شخصی باید همان‌طور که مرحوم نائینی فرمود در دوران امر بین اقل و اکثر ارتباطی قائل به اصالة الاشتغال شود. مرحوم آخوند نیز باید همین عقیده را ملتزم شود زیرا ایشان نیز از راه آثار و لوازم پی به قدر جامع برده است.[69] مطلب دوّم: آن‌گونه که ما تصویر جامع کردیم- که از راه علل و مصالح و آثار نبود- لازمه‌اش این نیست که قائل به اصالة الاشتغال شویم، بلکه ما می‌توانیم قائل به اصالة البراءة شویم. ما گفتیم: یک دسته از مرکّبات داریم که نه مادّه معیّنی در آنها خصوصیت دارد و نه هیئت مشخصی در آنها درنظر گرفته شده است بلکه این مرکّبات هم از نظر مواد آزادند و هم ازنظر هیئت. ولی به‌لحاظ این که غرض و هدف خاصی بر