اصول فقه شیعه جلد 3 صفحه 15

کلام مرحوم نائینی‌

مرحوم نائینی در ارتباط با معانی امر قائل به اشتراک معنوی است. البته در بعضی از تقریرات ایشان[14]، فقط مسأله تمایل ایشان به اشتراک معنوی نقل شده و گفته شده است: «التزام به اشتراک لفظی، مشکل‌تر است، هرچند آن معنای مشترک معنوی را به‌خوبی نمی‌توان در قالب یک لفظ تبیین کرد». ولی در بعضی دیگر از تقریرات ایشان[15]، گفته شده است: معنای مشترک معنوی عبارت از واقعه‌ای است که دارای اهمیت فی‌الجمله باشد» یعنی در معنای امر، دو خصوصیت معتبر است: یکی عنوان واقعه و دیگری اهمیت فی‌الجمله. مرحوم نائینی فرموده است: این معنایی است که هم معانی غیر اشتقاقی را شامل می‌شود و هم معنای اشتقاقی طلب را دربر می‌گیرد، مثلًا در باب «شأن»، وقتی گفته می‌شود: «شغلنی أمر کذا» و «أمر» به‌معنای «شأن» دانسته می‌شود، حتماً چیزی که انسان را مشغول می‌کند امر حادثی است و دارای اهمیت می‌باشد. در فعل عجیب، غرض و شی‌ء[16] نیز همین‌طور است. و نیز این معنا شامل معنای حدثی طلب هم می‌شود. اگر مولا چیزی را از عبدش طلب کرد، نفس همین طلب، یک واقعه و دارای اهمیت فی‌الجمله است زیرا به‌عنوان دستور مولاست و تبعیت از آن لازم است. در نتیجه مرحوم نائینی در واقع دو ادّعا دارد: 1- لفظ امر به‌عنوان مشترک معنوی نسبت به معانی متعدد است. 2- قدر جامع در این مشترک معنوی عبارت از «واقعه‌ای است که دارای اهمیت فی‌الجمله باشد».[17]