اصول فقه شیعه جلد 3 صفحه 196

به‌صورت میمون درآیید، و به نفس همین (کونوا قردة خاسئین)، این حالت در آنها پیدا می‌شود، بدون اینکه موافقت و اختیار و امتثال مطرح باشد. این آیه شریفه مثل آیه شریفه (إنَّما أمره إذا أراد شیئاً أن یَقول لَه کُن فَیَکون)[168] است، که معنای آن «فیکون تکویناً» است، بدون اینکه مسأله وساطت اراده و مسأله امتثال و اطاعت، مطرح باشد. گاهی نیز هیئت افْعَلْ در مقام تهدید به‌کارمی‌رود، مثل آیه شریفه (اعملوا ما شئتم)،[169] یعنی هر کاری می‌خواهید انجام دهید. این (اعملوا ما شئتم) غیر از «ادخل السوق و اشتر اللّحم» است. همین‌طور گاهی در مقام ترجّی و تمنّی استعمال می‌شود. در اینجا بحث در این است که این مقامات- با قطع‌نظر از عنوان موضوع له بودن- آیا دارای عنوان مستعمل فیه می‌باشند؟ اگر چنین عنوانی داشته باشند، آن‌وقت بحث می‌کنیم که آیا این استعمال، حقیقت است یا مجاز؟ به‌عبارت دیگر: می‌خواهیم ببینیم آیا در آیه شریفه (فأتوا بسورة من مثله)، هیئت افْعَلْ، در معنای تعجیز استعمال شده است؟ آیا در (کونوا قِرَدَةً خاسِئین)، هیئت افْعَلْ، در معنای تسخیر استعمال شده است؟ و ....

کلام مرحوم آخوند

مرحوم آخوند می‌فرماید: «از کلمات دیگران استفاده می‌شود که عناوین مذکور به‌عنوان مستعمل فیه برای هیئت افْعَلْ می‌باشند، بلکه بالاتر از این، استعمال هیئت افْعَلْ در این معانی، جنبه حقیقت هم دارد، یعنی هیئت افْعَلْ دارای معانی متعددی است، یکی از آن معانی، عبارت از انشاء طلب است و سایر معانی- مانند تعجیز و