اصول فقه شیعه جلد 3 صفحه 197

تسخیر و تهدید و ...- نیز در ردیف همان معنای انشاء طلب بوده و دارای عنوان حقیقت است». مرحوم آخوند سپس می‌فرماید: واقعیت مسئله این است که معانی مذکور، به‌عنوان مستعمل فیه برای هیئت افْعَلْ مطرح نمی‌باشند. بلکه این‌ها مربوط به مقام داعی هستند، یعنی انگیزه متکلّم از استعمال صیغه افْعَلْ- به‌عنوان یک عمل اختیاری- گاهی عبارت از این است که متکلّم می‌خواهد از این راه، تمکّن به مأمور به پیدا کند. و گاهی انگیزه او عبارت از تعجیز و گاهی تسخیر و گاهی تهدید و ... است. ولی مستعمل فیه در تمام موارد، عبارت از انشاء طلب است. البته این تعبیر مرحوم آخوند- بنا بر مبنای خود ایشان- نیاز به توجیه دارد، زیرا به‌نظر ایشان، مستعمل فیه، عبارت از انشاء طلب نیست بلکه به هیئت افْعَلْ، انشاء طلب می‌شود، همان‌طور که در باب بیع گفته نمی‌شود: «مستعمل فیه بعتُ، عبارت از انشاء بیع است» بلکه به سبب بعتُ، انشاء البیع تحقق پیدا می‌کند. بعتُ مانند یک ابزار و آلتی است که به‌سبب آن انشاء بیع می‌شود، نه اینکه بعتُ، در انشاء بیع استعمال شده باشد. بنابراین- به فرمایش خود مرحوم آخوند- به‌وسیله هیئت افْعَلْ، مفهوم طلب، انشاء می‌شود و با انشاء مفهوم طلب، یک طلب انشائی- در مقابل طلب حقیقی و طلب ذهنی- تحقق پیدا می‌کند. پس مرحوم آخوند معتقد است مستعمل فیه در تمام موارد استعمال هیئت افْعَلْ، عبارت از انشاء الطلب است ولی دواعی، مختلف است. سپس می‌فرماید: اگرچه ما این حرف را می‌زنیم ولی ما باکی نداریم از اینکه کسی بگوید: «واضع، در واقع، خصوصیتی را اخذ کرده و آن این است که هیئت افْعَلْ را برای انشاء الطلب وضع کرده، ولی در جایی که داعی بر این انشاء الطلب، همان هدف اکثر صیغه‌های امر باشد و آن عبارت از رسیدن به مأمور به و تحریک مکلّف برای انجام دادن مأمور به واقعی است. در نتیجه استعمال هیئت افْعَلْ در انشاء الطلب، در (فأتوا بسورة) و (اعملوا ما شئتم) و (کونوا قردةً خاسئین) به‌صورت مجاز است».