اصول فقه شیعه جلد 3 صفحه 200

به عبارت دیگر: راهی که ما طی کردیم، نتیجه‌اش این شد که نه انشاء الإرادة امکان دارد و نه إنشاء الطلب- به آن معنایی که عرف و لغت برای طلب ذکر کردند- و ازطرفی هیئت افْعَلْ، معانی متعدّد ندارد و مستعمل فیه آن در تمام موارد یکسان است اگرچه دواعی، مختلفند. حال که طلب، قابلیت انشاء نداشت آیا با هیئت افْعَلْ- که بدون اشکال، جمله انشائیه است- چه چیزی انشاء می‌شود؟ مرحوم آخوند فرمود: «طلب، قابل انشاء است» و با همین مطلب، خودش را راحت کرد ولی ما که با طلب و اراده، این‌گونه برخورد کردیم و هیچ‌کدامشان را قابل انشاء ندانستیم، آیا در باب هیئت افْعَلْ چه می‌توانیم بگوییم؟ آیا در باب هیئت افْعَلْ، انشاء به چه چیزی تعلّق می‌گیرد؟

تحقیق بحث‌

اشاره

ما ابتدا باید واقعیت انشاء[173] در ارتباط با هیئت افْعَلْ را مورد بررسی قرار دهیم، زیرا این چیزی است که مورد ابتلای خود ماست و ما هر روز ده‌ها بار- نسبت به فرزندانمان- با آن سروکار داریم و از نظر واقعیت انشاء، فرقی بین اوامر ما نسبت به فرزندانمان و اوامر مولا به عبد و اوامر خداوند نسبت به بندگان، وجود ندارد. ما گفتیم: وقتی موارد استعمال هیئت افْعَلْ را ملاحظه می‌کنیم، درمی‌یابیم که هیئت افْعَلْ در دو مورد استعمال می‌شود: 1- آنجایی که آمر و گوینده هیئت افْعَلْ می‌خواهد به‌وسیله مأمور، مأمور به در خارج تحقق پیدا کند. اکثر موارد استعمال هیئت افْعَلْ، همین مورد است. 2- جایی که هدف از استعمال هیئت افْعَلْ، عبارت از تعجیز، تسخیر، انذار، تهدید، تمنّی و ترجّی باشد.