اصول فقه شیعه جلد 3 صفحه 219

این مسئله، مسأله مهمی است و ریشه و اساس بسیاری از مباحث فقهی می‌باشد. قبل از ورود به بحث، یادآوری می‌کنیم که ما عقیده پیدا کردیم «هیئت افْعَلْ برای بعث و تحریک اعتباری وضع شده است نه برای طلب» بنابراین اگر در بحثهای آینده احیاناً به طلبْ تعبیر کردیم، به جهت تبعیّت از تعبیرات دیگران است نه اینکه از حرف خودمان عدول کرده باشیم.

نظریه اوّل: مفاد هیئت افْعَلْ، بعث و تحریک وجوبی است‌

اشاره

قائلین به این قول، برای اثبات مدّعای خود، راه‌های زیر را مطرح کرده‌اند:

راه اوّل‌

با توجه به اینکه مسأله مورد بحث، ارتباط به وضع دارد و مسأله‌ای عقلی نیست، در اینجا تبادر را مطرح کرده و گفته‌اند: آنچه از هیئت افْعَلْ تبادر می‌کند، خصوص بعث و تحریک (یا طلب) وجوبی است. مرحوم آخوند نیز فرموده است: «بعید نیست کسی در اینجا ادّعای تبادر کند».[194] ایشان با این تعبیر خود، مسأله تبادر را تأیید کرده است. بررسی راه اوّل: در تبادر، دو مرحله وجود دارد: یک مرحله، مربوط به مقام ثبوت و مرحله دیگر، مربوط به مقام اثبات است. مقام ثبوت به این معناست که ببینیم آیا امکان دارد که بعث و تحریک وجوبی، متبادر باشد؟ یعنی با توجه به اینکه تبادر، علامت وضع و حقیقت بودن است، آیا امکان دارد که واضع، هیئت افْعَلْ را برای بعث و تحریک وجوبی وضع کرده باشد؟