اصول فقه شیعه جلد 3 صفحه 238

ارتباط با وجوب مطرح است، اراده حتمیّه و قویّه است. علاوه بر این، بین مراد این دو اراده هم فرق وجود دارد. فعل اختیاری، مسبوق به اراده متعلق به نفس آن فعل اختیاری است. کسی که سخنرانی می‌کند و شما سخنرانی او را- بما أنّه فعل اختیاری- کاشف از اراده می‌دانید، این اراده، به نفس تکلّم و سخن گفتن تعلّق گرفته است. امّا اراده حتمیّه‌ای که در مورد وجوب مطرح است و شما آن را دلیل بر وجوب می‌گیرید در ارتباط با مأمور به است. مثلًا اگر مولا گفت: «ادخل السوق و اشتر اللّحم»، اراده حتمیّه او به اشتراء لحم تعلّق گرفته است. به عبارت دیگر: در رابطه با جمله «ادخل السوق و اشتر اللّحم»، دو اراده و دو مراد مطرح است: یک اراده، به گفتن این جمله- بما أنّه فعل اختیاری- تعلّق گرفته است. پس صدور این جمله از مولا، مسبوق به اراده است. ولی مولا یک اراده دیگر هم دارد که مسئله قوی و غیر قوی بودن در رابطه با آن مطرح است و آن عبارت از اشتراء لحم توسط عبد است. اگر اراده متعلّق به اشتراء لحم توسط عبد، اراده‌ای حتمی باشد، از مفاد هیئت افْعَلْ، به بعث و تحریک وجوبی تعبیر می‌کنیم و اگر اراده متعلق به اشتراء لحم توسط عبد، حتمی و قوی نباشد، از آن به بعث و تحریک استحبابی تعبیر می‌کنیم. در نتیجه، ما کاشفیت عقلیّه را نسبت به اصل اراده قبول داریم نه اراده قویّه و حتمیّه. و از طرفی مراد در این دو اراده، با هم فرق می‌کند و هیچ ارتباطی با یکدیگر ندارد. بنابراین راه چهارم هم نمی‌تواند اثبات کند که مفاد هیئت افْعَلْ خصوص بعث و تحریک وجوبی است.

راه پنجم برای اثبات دلالت هیئت افْعَلْ بر وجوب‌

اشاره

پنجمین راهی که برای اثبات این مطلب، مطرح شده، دلیلی عقلی است. این راه مورد قبول استاد اعظم ما حضرت امام خمینی رحمه الله و نیز استاد بزرگوار ما مرحوم آیت‌اللَّه