اصول فقه شیعه جلد 3 صفحه 242

اختیار کنید؟ بله، اگر تبادر یا انصراف یا اطلاق یا کاشفیت عقلائیه را بپذیریم ممکن است چنین حرفی بزنیم ولی اگر همه این‌ها را رد کردیم، وقتی با یک ماهیت مطلقه برخورد کنیم که هم با اذن در ترک سازگار است و هم با تهدید بر ترک، روی چه ملاکی عقل حکم کند که اینجا نباید بدون جواب گذاشته شود؟ عقل در کارهای خود، ملاک می‌خواهد. اگر بعث مولا وجوبی باشد، عقل می‌گوید: «استحقاق عقوبت بر مخالفت آن مطرح است» ولی در مورد بعث مطلق که هم با لزوم می‌سازد و هم با استحباب و هیچ قرینه‌ای بر تعیین یکی از دو امر ندارد، عقل بر اساس چه ملاکی عبد را مأمورْ به موافقت بداند و بگوید: اگر مخالفت کنی استحقاق عقوبت در کار است؟ لذا به نظر ما راه پنجم برای اثبات استفاده وجوب از هیئت افْعَلْ، ناتمام است. نتیجه بحث در ارتباط با راههای استفاده وجوب از هیئت افْعَلْ از آنچه گفته شد معلوم گردید که تنها راه استفاده وجوب از هیئت افْعَلْ، همان تبادر است که مرحوم آخوند نیز با جمله «لا یبعد» آن را پذیرفت.