اصول فقه شیعه جلد 3 صفحه 250

عقل می‌گوید: حجّت مولا نباید بدون جواب بماند و اگر عبد با آن مخالفت کرد، استحقاق عقوبت دارد و معنای ترتب استحقاق عقوبت بر مخالفت آن، همان وجوب است. روشن است که این راه، اختصاص به جایی ندارد که حجّت صادر شده از ناحیه مولا به صورت هیئت افْعَلْ باشد، بلکه ملاک این راه، صدور حجّت از ناحیه مولاست، خواه به صورت هیئت افْعَلْ باشد یا به صورت جمله خبریه‌ای که در مقام بیان و انشاء حکم است[214]. و حتی می‌توان پا را از این هم فراتر گذاشته و گفت: «در بعضی از مواقع که مولا نمی‌تواند صحبت کند یا مانعی از تکلّم او وجود دارد، حجّت خود را با اشاره مفهِمه بیان می‌کند. مثل اینکه بچه‌اش در حوض افتاده و مثلًا در حال نماز است و به عبد خود اشاره می‌کند که بچه را نجات بدهد. اینجا هم حجّت تمام است با اینکه هیچ قولی از مولا صادر نشده است». وقتی راه پنجم در اینجا پیاده شود، نتیجه این می‌شود که در دلالت بر وجوب، فرقی میان جملات خبریّه‌ای که در مقام انشاء حکم می‌باشند و میان هیئت افْعَلْ وجود ندارد. هر دو، ظهور در وجوب دارند و هیچ‌کدام اظهر از دیگری نیست، زیرا ملاک در هر دو، وجود حجّت و عدم جواز مخالفت با آن می‌باشد و در این جهت، فرقی میان هیئت افْعَلْ و جمل خبریّه نیست. بله، از جهت دیگر، بین این دو، فرقْ وجود دارد و آن این است که وجوب، به عنوان معنای حقیقی هیئت افْعَلْ مطرح است، امّا در جملات خبریّه، به عنوان معنای مجازی است ولی با توجه به تحقیقی که ما در مورد مجاز مطرح کردیم نمی‌توانیم بگوییم: «جمل خبریّه، در غیر مسأله ثبوت نسبت استعمال