اصول فقه شیعه جلد 3 صفحه 253

امام علیه السلام می‌فرماید: «تعید الصّلاة»،، ما در اینجا به اطلاق و مقدّمات حکمت- که مرحوم آخوند فرمود- کاری نداریم، بلکه ظهور عرفی را- که در فهم روایات، متّبَع است- ملاک قرار می‌دهیم آیا در «تعید الصّلاة» که در مقام جواب از سؤال وجوب و عدم وجوب اعاده بیان شده است، احتمال استحباب جریان دارد؟ آیا می‌توان گفت:

«تعید الصّلاة» مطلق بعث و تحریک را می‌گوید تا مجبور شویم از راه اطلاق و مقدمات حکمت وارد شویم؟ خیر، ما کاری به اطلاق و مقدمات حکمت نداریم. عرف از جمله «تعید الصّلاة»، وجوب اعاده نماز را می‌فهمد. سؤال: شاید مسبوقیت به سؤال، نقشی در این ظهور داشته باشد. جواب: چرا این احتمال را در مورد هیئت افْعَلْ مطرح نمی‌کنید؟ اگر امام علیه السلام به‌جای «تعید الصّلاة» می‌فرمود: «أعِدْ الصّلاة» آیا در اینجا احتمال می‌دادید که ظهور «أعِدْ» در وجوب، به خاطر مسبوقیت آن به سؤال است؟ پیداست که این ظهور در ارتباط با خود هیئت امر است. بنابراین در مورد «تعید الصّلاة» هم همین‌طور است، یعنی دلالت «تعید» بر وجوب، مربوط به خود «تعید» است نه این که به ضمیمه مسبوقیت به سؤال زراره باشد. مسبوقیت به سؤال، ما را راهنمایی می‌کند که این «تعید» خودش دلالت بر وجوب دارد. این روایت بهترین دلیل بر این است که جملات خبریه‌ای که در مقام انشاء استعمال شده‌اند، ظهور در وجوب دارند. اگرچه وجوب، معنای حقیقی آنها نیست و تبادر هم در اینجا جریان ندارد. ولی ما در اینجا، کاری به معنای حقیقی نداریم بلکه روی ظهور تکیه داریم و همین‌که ظهور ثابت شود برای ما کافی است.

چرا به‌جای تعبیر به هیئت افْعَلْ، جمله خبریه بکار رفته است؟

کلام مرحوم آخوند

مرحوم آخوند می‌فرماید: نکته این تعبیرات این است که امام علیه السلام می‌خواهد بفرماید: مسأله وجوب اعاده نماز، آن‌قدر با اهمیت است که گویا تحقّق آن را در خارج