اصول فقه شیعه جلد 3 صفحه 257

نمی‌آید. اشکال در صغرای مسئله است. مرحوم بروجردی می‌فرماید: اوامری که از خداوند صادر می‌شود- به‌عنوان اینکه خداوند، شارع و حاکم و مقنّن قوانین است- بر وجوب دلالت می‌کند، خواه در قالب هیئت افْعَلْ باشد یا در قالب جمله خبریّه. و در این مطلب، تردیدی نیست. اما اوامر حضرت پیامبر صلی الله علیه و آله و ائمّه علیهم السلام به دو صورت است: 1- اوامری که مربوط به مقام ولایت و حاکمیت و ریاست آنان است. این‌گونه اوامر نیز بر وجوب دلالت می‌کند. اگر رسول خدا صلی الله علیه و آله مردم را به جهاد امر کرد، این امر، امر مولوی است و ناشی از مقام ولایت و حکومت آن حضرت است، اگرچه پشتوانه آن، آیه شریفه (أطیعوا اللَّه و أطیعوا الرّسول)[221] است. (أطیعوا الرّسول) به‌عنوان پشتوانه، امر مولوی حضرت پیامبر صلی الله علیه و آله را واجب الإطاعة می‌کند. اوامری که حضرت علی علیه السلام در سال‌های حکومت خود- به‌عنوان حاکم مسلمین- داشته، بدون تردید، ظهور در وجوب داشته و کسی حق مخالفت نداشته است. 2- اوامری که به‌عنوان بیان حکم مطرح است. این‌گونه اوامر، اوامر مولوی نیست.

مثلًا اگر رسول خدا صلی الله علیه و آله بفرماید: «نماز بخوانید»، آیا آن حضرت صلی الله علیه و آله به‌عنوان آمر و شارع مطرح است؟ خیر، آمر و شارع، کسی جز خداوند نیست. آمر و شارع کسی است که در قرآن (أقیموا الصّلاة وَ آتوا الزَّکاة)[222] را مطرح کرده است. حتّی مسائلی که در قرآن مطرح نشده و در اوامر حضرت پیامبر صلی الله علیه و آله و ائمه علیهم السلام بیان شده است، این‌گونه اوامر، اوامر مولوی نیست، زیرا امر مولوی امری است که از ناحیه مولا صادر شده باشد.

مولا یعنی کسی که شأن او صدور حکم و صدور امر است، و کسی غیر از خداوند، چنین شأنیتی ندارد. پس وقتی امام صادق علیه السلام می‌فرماید: «اغتسل للجنابة» چگونه تحلیل کنیم؟ آیا امام صادق علیه السلام به‌عنوان حاکم و شارع این جمله را می‌فرماید؟ خیر، امام