اصول فقه شیعه جلد 3 صفحه 270

حضرت پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور نموده است. معنای اطاعت رسول، انجام دادن دستورات آن حضرت است. ولی آیا برای انجام همه دستورات پیامبر صلی الله علیه و آله باید قصد قربت نمود؟ در حدیث «لاضرر» که پیامبر صلی الله علیه و آله به شخص انصاری می‌فرماید: «برو درخت خرمای سمرة بن جندب را بکن و نزد او بینداز» آیا موقع کندن درخت باید قصد قربت نمود؟

خیر، اطاعت رسول صلی الله علیه و آله به معنای «گوش به فرمان آن حضرت بودن» است و این معنا، اعم از قربی بودن است. پس در ما نحن فیه سه عنوان وجود دارد: عنوان تعبّدی، عنوان تقرّبی- که اعم از تعبدی است- و عنوان اطاعت، که نزد اصولیین در مورد قربیات به‌کارمی‌رود ولی در لغت و قرآن دارای معنای عامی است. رجوع به اصل بحث: همان گونه که در ابتدای بحث اشاره کردیم، در تقسیم واجب به تعبّدی و توصّلی- که در کلمات اصولیین شایع شده است- دو نکته وجود داشت که ما باید از یکی از آنها صرف‌نظر کنیم. حال با توجه به مطالب فوق می‌گوییم: یا باید کلمه «تعبّدی» را برداشته و به‌جای آن، عنوان «تقرّبی» را قرار دهیم و بگوییم: «واجب بر دو قسم است: تقرّبی و توصّلی. و واجب تقرّبی هم بر دو قسم است: واجب تقرّبی عبادی مثل نماز، و واجب تقرّبی غیر عبادی، مثل زکات». اگر بخواهیم ثنائی بودن تقسیم محفوظ بماند باید چنین کاری انجام دهیم. و یا باید از تقسیم ثنائی صرف‌نظر کنیم و بگوییم: «واجب بر سه قسم است:

تعبّدی، تقرّبی[237] و توصّلی. و اگر بخواهیم ثنائی بودن تقسیم را حفظ کرده و از عنوان «تعبّدی» هم صرف‌نظر نکنیم، با مشکل مواجه می‌شویم زیرا واجباتی چون زکات و خمس داخل در هیچ‌یک از این دو عنوان قرار نمی‌گیرند.