اصول فقه شیعه جلد 3 صفحه 294

دلیل چهارم بر استحاله ذاتی اخذ قصد قربت در متعلّق امر

مهم‌ترین دلیلی که در ارتباط با استحاله ذاتی اخذ قصد قربت در متعلّق امر ذکر شده، دلیلی است که مرحوم محقق نائینی ذکر کرده و آیت‌اللَّه خویی «دام ظلّه» نیز آن را به‌عنوان بهترین دلیل دانسته است: خلاصه فرمایش ایشان- با توضیحی از جانب ما- این است: نوع قضایایی که در مقام بیان احکام شرعیه وارد شده، قضایای حقیقیه است.[253] مثلًا در باب حجّ از روایات استفاده می‌شود که: «المستطیع یجب علیه الحجّ»، در اینجا «المستطیع» ناظر به افراد است ولی نه خصوص افرادی که در زمان صدور حکم، مستطیع باشند بلکه هر انسانی که در آینده هم وجود پیدا کند و مستطیع شود، این حکم شامل حال او می‌شود. سپس می‌فرماید: قضیّه حقیقیّه، رجوع به قضیّه شرطیه می‌کند، یعنی با اینکه صورتش صورت قضیّه حملیّه است و در قضیّه حملیه، موضوع و محمول و اتحاد و هوهویت مطرح است ولی در باطن، به قضیّه شرطیه برگشت می‌کند و در قضیّه