اصول فقه شیعه جلد 3 صفحه 310

پیدا نمی‌کنند. تا خانه‌ای در خارجْ وجود نداشته باشد، نمی‌تواند اتصاف به مملوک بودن پیدا کند، هرچند ملکیت و زوجیت دو امر اعتباری هستند. اما در ارتباط با وجوب، نمی‌توان گفت: «اوّل باید نماز در خارجْ وجود پیدا کند سپس اتصاف به وجوب پیدا کند»، اگرچه بعدیّت، رتبی باشد. زیرا تا نماز واجب نشود، کسی آن را در خارج ایجاد نمی‌کند و بعد از آنکه وجود پیدا کرد، دیگر غرض مولا حاصل می‌شود و با حصول غرض مولا، تکلیف ساقط می‌شود. لذا در اصول جمله مشهوری است که در بسیاری از جاها مطرح می‌کنند و می‌گویند: «خارج، ظرف سقوط تکلیف است نه ظرف ثبوت آن». بنابراین، بین وجوب با ملکیت و زوجیت تفاوت وجود دارد، اگرچه همه آن‌ها امور اعتباری می‌باشند. زوجیت و ملکیت، نیاز به وجود خارجی دارند ولی در باب وجوب، اگر وجود خارجی تحقق پیدا کرد، وجوبْ ساقط می‌شود. وقتی غرض حاصل شد، نه حدوث امر معنا دارد و نه بقاء امر می‌تواند معنا داشته باشد. در نتیجه احتمال سوم، بدون اشکال کنار می‌رود. بررسی احتمال دوم: اگر «صلاة متّصف به وجود ذهنی مولا» واجب باشد، دیگر قابلیت امتثال نخواهد داشت، زیرا در این صورت، «ذاتِ مقیّد» مطرح نیست بلکه «مقیّد با وصف تقیّدش» مطرح است. صلاة مقیّد به وجود ذهنی مولا را چگونه می‌توان امتثال کرد؟ اگر بخواهید وجود ذهنی خودتان را امتثال «الصلاة واجبة» قرار دهید، دارای دو اشکال است: اوّلًا: وجود ذهنی شما غیر از وجود ذهنی مولاست. این دو، مثل زید و عَمرو می‌باشند. اگر مولا بگوید: «أکرم زیداً» و شما بروید عَمرو را اکرام کرده و بگویید: «زید و عَمرو، دو فرد انسان می‌باشند»، این معنا قابل تعقّل نیست. وجود ذهنی مولا با وجود ذهنی شما همین حکم را دارد. بلکه اگر یک مطلب را شما دو بار تصور کردید، در همان ذهن شما هم بین این دو، مغایرت وجود دارد، زیرا دو وجود ذهنی است و دو وجود، امکان ندارد یکی باشد. دو وجود ذهنی، مثل دو وجود خارجی است. همان‌طور