- جهت اوّل: معنای لفظ امر 1
- اشاره 1
- مقصد اوّل: اوامر 1
- مقام اوّل: معنای لغوی لفظ امر 1
- مناقشه مرحوم بروجردی در معنای پنجم: 3
- کلام مرحوم آخوند 4
- کلام مرحوم نائینی 15
- تحقیق مرحوم آخوند و رجوع ایشان از کلام سابق 20
- کلام حضرت امام خمینی رحمه الله 22
- تحقیق در ارتباط با معنای لغوی امر 24
- مقام دوم: معنای اصطلاحی لفظ امر 25
- کلام حضرت امام خمینی رحمه الله 27
- کلام مرحوم محقق اصفهانی 29
- فرق میان کلام محقق اصفهانی رحمه الله با کلام امام خمینی رحمه الله 32
- جهت دوم آیا علوّ و استعلاء در معنای امر دخالت دارد؟ 35
- نظریه مرحوم بروجردی 37
- نظریه مرحوم محقق قمی 40
- نظریه دیگر در ارتباط با علوّ و استعلاء 41
- دلیل قائلین به اعم 43
- جهت سوم: آیا طلبی که مفاد امر است خصوص طلب وجوبی است یا اعم از طلب وجوبی و استحبابی؟[37] 43
- پاسخ دلیل قائلین به اعمّ 44
- دلیل دوم: آیه شریفه (فَلْیَحْذَرِ الَّذِینَ یُخالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ):[40] 45
- دلیل اوّل: تبادر 45
- ادلّه مرحوم آخوند 45
- دلیل سوم: آیه شریفه (ما مَنَعَکَ أَلَّا تَسْجُدَ إِذْ أَمَرْتُکَ)[46] 49
- دلیل چهارم: روایت نبوی «لو لا أن أشقّ علی أُمّتی لأمرتهم بالسّواک عند کلّ صلاة»:[49] 50
- دلیل پنجم: [اطلاق و مقدمات حکمت] 51
- دلیل ششم: [عقل] 55
- مقدّمه بحث: 56
- حقیقت و ماهیت وجوب و استحباب 56
- آیا تمایز بین وجوب و استحباب چگونه است؟ 60
- راه اوّل 61
- راه دوم 62
- راه سوم 63
- راه چهارم 64
- راه پنجم 65
- نظریه مرحوم بروجردی در ارتباط با تمایز میان وجوب و استحباب 69
- جهت چهارم: آیا طلبی که معنای امر است، طلب حقیقی است یا طلب انشائی؟ 74
- ماهیت انشاء 78
- 1- نظریه مشهور 78
- اشکال آیتاللَّه خویی «دام ظلّه» بر مشهور 81
- 2- نظریه آیتاللَّه خویی «دام ظلّه» 85
- نظریه مرحوم آخوند در ارتباط با طلبی که معنای «أ، م، ر» است 87
- تاریخچه پیدایش اشاعره و معتزله 88
- مقایسه بین طلب و اراده در کلام مرحوم آخوند 88
- اولین مسأله مورد بحث اشاعره و معتزله 91
- [اقوال چهارگانه در ارتباط با صفت تکلم] 94
- نظریه اشاعره در ارتباط با صفت تکلّم 95
- نظریه بعض محققین در مورد صفت تکلّم 97
- نظریه امام خمینی رحمه الله در ارتباط با صفت تکلّم 98
- نقد و بررسی اقوال چهارگانه در ارتباط با صفت تکلّم 99
- کلام مرحوم آخوند 99
- ادلّه اشاعره بر وجود کلام نفسی 104
- کلام اشاعره در ارتباط با جمله خبریه: 104
- بررسی کلام اشاعره در ارتباط با جمله خبریه 105
- کلام اشاعره در ارتباط با جملات انشائیه طلبیه 109
- دلیل دوم اشاعره بر اثبات کلام نفسی 113
- دلیل سوم اشاعره بر اثبات کلام نفسی 114
- کلام حضرت امام خمینی رحمه الله 127
- آیا بین مسأله «کلام نفسی» و مسأله «اتحاد طلب و اراده» ارتباطی تحقق دارد؟ 128
- 1- نظریه مرحوم آخوند 129
- 2- نظریه آیتاللَّه بروجردی رحمه الله 132
- 3- نظریه آیتاللَّه خویی «دام ظلّه» 138
- جبر و تفویض 141
- موضوع بحث 142
- کلام جبریّه 143
- کلام مفوّضه 145
- بررسی کلام مفوّضه 146
- اشکال بر تنظیر و تشبیهی که مفوّضه ذکر کردند: 148
- اشکال بر مسأله استقلال موجودات در تأثیر که مفوّضه مطرح کردند: 150
- بررسی کلام جبریّون 151
- ادلّه (- شبهات) جبریّون 153
- دلیل دوم جبریون: 157
- دلیل سوم جبریّه: 166
- امر بین امرین 179
- آیا سعادت و شقاوت از ذاتیات انسان است؟ 181
- بررسی کلام مرحوم آخوند: 184
- بحث روایی 190
- صیغه امر 194
- بحث اوّل معانی صیغه امر 194
- کلام مرحوم آخوند 196
- تحقیق بحث 200
- بحث در ارتباط با اوامر قسم اوّل 201
- بحث در ارتباط با اوامر قسم دوم 206
- رجوع به اصل بحث: 210
- بحثی قرآنی 211
- راه حلّ مرحوم آخوند 211
- راه حلّ دیگر 212
- بحث دوم: آیا مفاد هیئت افْعَلْ، خصوص بعث و تحریک وجوبی است یا بر اعم از وجوب و استحباب[190] دلالت میکند؟ 213
- راه اوّل 219
- نظریه اوّل: مفاد هیئت افْعَلْ، بعث و تحریک وجوبی است 219
- راه دوم برای اثبات دلالت هیئت افْعَلْ بر وجوب 229
- راه سوم برای اثبات دلالت هیئت افْعَلْ بر وجوب 232
- راه چهارم بر اثبات دلالت هیئت افعل بر وجوب 236
- راه پنجم برای اثبات دلالت هیئت افْعَلْ بر وجوب 238
- کلام مرحوم بروجردی 240
- کلام حضرت امام خمینی رحمه الله 241
- جمله خبریه در مقام انشاء 243
- موضوع بحث 244
- نظریه مرحوم آخوند 244
- راه دیگر در کلام مرحوم آخوند 247
- تحقیق در ارتباط با جمل خبریه در مقام انشاء 249
- نظریه دوم 249
- چرا بهجای تعبیر به هیئت افْعَلْ، جمله خبریه بکار رفته است؟ 253
- کلام امام خمینی رحمه الله 254
- اشکال در ارتباط با استفاده وجوب از هیئت افعل و جملات خبریّه در مقام انشاء 256
- حلّ اشکال 258
- تعبّدی و توصّلی 264
- بحث اوّل: تقسیم واجب به تعبدی و توصّلی 265
- فرق میان واجب تعبدی و توصّلی 271
- بحث دوم: کیفیت اعتبار قصد قربت در واجب تعبّدی[244] 273
- ثمره نزاع 275
- نظریه شیخ انصاری رحمه الله 277
- معانی قصد قربت 278
- آیا استحاله اخذ قصد قربت در متعلّق امر، استحاله ذاتی است یا استحاله بالغیر است؟ 279
- ادلّه قائلین به استحاله ذاتی اخذ قصد قربت در متعلّق امر[249] 281
- دلیل دوم بر استحاله ذاتی اخذ قصد قربت در متعلّق امر 289
- دلیل سوم بر استحاله ذاتی اخذ قصد قربت در متعلّق امر 292
- دلیل چهارم بر استحاله ذاتی اخذ قصد قربت در متعلّق امر 294
- ادلّه قائلین به استحاله بالغیر اخذ قصد قربت در متعلّق امر 303
- 1- کلام مرحوم بروجردی و امام خمینی رحمه الله در پاسخ به کلام مرحوم آخوند 308
- بررسی کلام مرحوم آخوند[265] 308
- 2- کلام مرحوم حائری در پاسخ به مرحوم آخوند 322
- جواب اوّل: 322
- جواب دوم مرحوم حائری از کلام مرحوم آخوند 330
- 3- کلام آیتاللَّه خویی «دام ظلّه» در پاسخ به کلام مرحوم آخوند 335
- آیا شارع میتواند قصد قربت را از راه تعدّد امر، در متعلّق قرار دهد؟ 343
- بررسی پاسخ مرحوم آخوند 345
- بررسی سایر نکات کلام مرحوم آخوند 347
- کلام مرحوم آخوند در مورد معانی دیگر قصد قربت 350
- بحث سوم: شک در تعبدیّت و توصّلیت 355
- مقام اوّل: ادلّه لفظیّه و شک در تعبّدیت و توصلیت 356
- تفاوتهای اطلاق لفظی و اطلاق مقامی 359
- بررسی کلام مرحوم آخوند: 361
- رجوع به کلام مرحوم آخوند: 377
- مقام دوم اصول عملیه و شک در تعبدیت و توصلیت 386
- جهت اوّل: آیا مقتضای اصل عملی عقلی چیست؟ 386
- بیان دیگری از مرحوم آخوند: 392
- جهت دوم: آیا مقتضای اصل شرعی چیست؟ 394
- اطلاق صیغه امر و وجوب نفسی، تعیینی و عینی 402
- جهت اوّل: دوران امر بین وجوب نفسی و وجوب غیری 402
- جهت دوّم: دوران امر بین وجوب تعیینی و وجوب تخییری[331] 403
- بررسی کلام مرحوم آخوند 404
- جهت سوّم: دوران امر بین وجوب عینی و وجوب کفائی 404
- دفاع محقق کمپانی رحمه الله از مرحوم آخوند 405
- بررسی کلام محقق کمپانی رحمه الله 406
- راه دیگری برای تمسک به اطلاق 409
- راههای دیگر برای استفاده وجوب نفسی، وجوب تعیینی و وجوب عینی 413
- راه اوّل: تبادر 413
- راه دوم (انصراف) و بررسی آن 414
- راه سوم 415
- 1- نظریه بعضی از علمای اهل تسنن 418
- امر بعد از حظر یا توهّم حظر 418
- 3- نظریه مشهور بین اصولیین 419
- 2- نظریه بعضی دیگر از علمای اهل تسنن 419
- 4- نظریه مرحوم آخوند 422
- دو نکته در کلام مرحوم آخوند 426
- مرّه و تکرار 429
- مطلب اوّل آیا نزاع مرّه و تکرار مربوط به چیست؟ 430
- نظریّه اوّل: (نزاع در ارتباط با هیئت است) 430
- کلام صاحب فصول رحمه الله 431
- نظریه دوم: (نزاع در مورد مجموع مادّه و هیئت است) 436
- نظریه سوم: نظریه حضرت امام خمینی رحمه الله 437
- مطلب دوم: آیا مقصود از مرّه و تکرار چیست؟ 444
- نظریه صاحب فصول رحمه الله 445
- اشکال مرحوم آخوند به صاحب فصول رحمه الله: 447
- کلام صاحب فصول رحمه الله: 454
- راه دیگر:[371] 455
- بحث در مقام امتثال 462
- بحث اوّل: وجودات عَرْضی متعدّد 463
- 1- نظریّه مرحوم بروجردی 464
- 2- نظریه امام خمینی رحمه الله 465
- 3- نظریه مرحوم آخوند 468
- بحث دوم: وجودات طولی متعدّد 470
- کلام مرحوم آخوند 471
- فور و تراخی 477
- محلّ نزاع در مسأله فور و تراخی 478
- نظریه محققین در مسأله فور و تراخی 479
- دلیل اوّل (دلیل عقلی) 481
- ادلّه قائلین به فوریت 481
- دلیل دوم (آیات) 483
- آیه اوّل: (وَ سارِعُوا إِلی مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّکُمْ)[382] 484
- آیه دوم: (فَاسْتَبِقُوا الْخَیْراتِ)*[384] 484
- تذییل بحث فور و تراخی 505
است و هرکدام از اینها در تشکیل نوع نقش دارند، در باب کیف هم همینطور است.
مسموعیت نیز بهعنوان فصل ممیّز و بهمنزله جزء منوّع است که در تشکیل نوع دخالت دارد. حال وقتی مسموعیت، در ماهیت نوع دخالت داشت سؤال میکنیم: آیا مسموعیت، یک معنای اشتقاقی است یا غیر اشتقاقی؟ تردیدی نیست که خود کلمه مسموع- بهلحاظ اینکه اسم مفعول است- دارای معنای اشتقاقی است و از معنای جامد نمیتوان اسم مفعول درست کرد. و این معنای اشتقاقی، دخالت در ذات دارد و کیف مسموع، نوع برای لفظ و قول و کلام و امثال اینهاست. اگر مسئله به این صورت باشد چطور میتوانیم معنای اشتقاقی را از لفظ و قول بیرون ببریم؟ معنای اشتقاقی، جزء ماهیت نوعیه قول و لفظ است، جزء ذات قول و لفظ است.[28]
فرق میان کلام محقق اصفهانی رحمه الله با کلام امام خمینی رحمه الله
محقق اصفهانی رحمه الله اشتقاقی بودن را در ارتباط با ذات لفظ و قول و کلام ثابت کرد، بهلحاظ اینکه از مقوله کیف مسموع بودند و مسموع بودن در کیف مسموع بهعنوان فصل ممیّز و جزء ذات است. ولی امام خمینی رحمه الله میفرمود: اگر شما لفظ را در ارتباط با لافظ بسنجید، دارای معنای اشتقاقی است. اگر صحت انتساب کلام را به متکلّم ملاحظه کنید، معنای اشتقاقی دارد و اگر ارتباط قول را به قائل ملاحظه کنید، معنای اشتقاقی دارد. خلاصه اینکه از کلام امام خمینی رحمه الله استفاده نمیشد که این اشتقاقی بودن در متن ذات معنای قول و لفظ است بلکه بهنظر ایشان، اشتقاقی بودن در ارتباط با کیفیت ملاحظه شماست.