اصول فقه شیعه جلد 3 صفحه 320

چه چیزی خارج از آن است. از نظر این دواعی، هیچ فرقی بین ذات مأمور به و اجزاء و شرایط آن وجود ندارد. رجوع به اصل بحث بحث ما در ارتباط با پاسخی بود که مرحوم بروجردی و حضرت امام خمینی رحمه الله نسبت به کلام مرحوم آخوند مطرح کرده بودند که پس از بیان مقدمات فوق، به بیان کلام این دو بزرگوار می‌پردازیم: مرحوم آخوند فرمود: «ما چه قصد الأمر را به‌صورت شرطیت در متعلّق اخذ کنیم و چه به‌صورت جزئیت اخذ کنیم دارای استحاله است». ایشان در تقریب استحاله اخذ قصد الأمر به‌عنوان شرطیت در متعلّق امر فرمود: «شما در خارج، نماز را به داعی امر متعلّق به آن اتیان می‌کنید، درحالی‌که مکلّف قدرت ندارد نماز را به داعی امر متعلّق به نماز انجام دهد، زیرا امر، به ذات نماز تعلّق نگرفته است بلکه به مقیَّد- بما هو مقیَّد- تعلّق گرفته است و در چنین صورتی، ذات مقیَّد، مأمور به نیست. نماز مأمور به، نماز مقیّد به قصد قربت و داعی امر است، امّا در مقام عمل، نماز را به داعی امر متعلِّق به نماز انجام می‌دهید، اوّل ثابت کنید نماز مأمور به است بعد بگویید «ما نماز را به داعی امر متعلِّق به نماز انجام می‌دهیم». در پاسخ به مرحوم آخوند می‌گوییم: اگر داعی را به آن صورت که ما ذکر کردیم مطرح کنیم، اشکال برطرف می‌شود، زیرا در این صورت «خوف از عقاب» هم به‌عنوان داعی بر اتیان مأمور به مطرح است و هم جنبه شرطیت دارد، یعنی نماز مأمور به، عبارت از نمازی است که داعی بر اتیان آن خوف از عقاب باشد. کجای یک چنین نمازی غیر مقدور برای مکلّف است؟ و همان‌طور که در مقدّمه بحث مطرح کردیم، داعویت، مسائل مختلفی است که بر حسب مبادی و مبانی اعتقادی و اختلاف درجات عبودیت در افراد تحقق دارد، که معمولًا در ما به‌صورت «خوف از عقاب» یا «طمع در ثواب» است. در این صورت اگر از ما سؤال کنند: «مأمور به چیست؟» جواب می‌دهیم:

«صلاة مقیّد به داعی الهی، که این داعی الهی، نسبت به مراتب عبودیت انسان‌ها فرق