اصول فقه شیعه جلد 3 صفحه 324

عبادیت را- که متقوم به تعظیم است- در ارتباط با بعضی از اشیاء، درک می‌کند و نیازی به هدایت و راهنمایی شارع مقدّس ندارد. مثلًا در مورد سجود در پیشگاه خداوند، عقل ما این را می‌فهمد که سجود، بالاترین مرتبه خضوع و خشوع نزد خداوند است. و به تعبیر ایشان: عبادیت سجود، امری ذاتی است و امری است که برای ما قابل درک است و تردیدی در آن نداریم. اما بعضی از امور وجود دارند که عقول ما نمی‌تواند جنبه عبادیت آن را درک کند، زیرا عقول ما احاطه به همه مسائل ندارد، لذا به این موارد نمی‌توانیم- با قطع‌نظر از هدایت شارع- عنوان عبادیت بدهیم. مثلًا نسبت به نماز، اگرچه بعضی از اجزاء آن، مانند سجود، عبادیت ذاتی دارد و برفرض که رکوع را هم از این باب بدانیم ولی نماز، منحصر در رکوع و سجود نیست. نماز، عبارت از یک مجموعه مرکّب از اجزاء است و ما با عقول خود نمی‌توانیم عبادیت این مجموعه را درک کنیم، این نیاز به هدایت و راهنمایی دارد. یا مثلًا در باب صوم که عبارت از مجموعه امساک‌ها یا ترک‌هاست، عقل ما نمی‌تواند عبادیت این مجموعه را درک کند، مخصوصاً که مفطر بودن بعضی از مفطرات آن- مثل سر زیر آب فروبردن- با عقل ما تطبیق نمی‌کند. و در این قبیل موارد، ما نیاز به هدایت شارع داریم. شارع باید عبادیت این مجموعه‌ها را برای ما بیان کند. مرحوم حائری می‌فرماید: از راه امری که از ناحیه شارع، متعلّق به صلاة شده است، به‌ضمیمه اینکه صلاة، دارای حقیقت تعظیم در پیشگاه خداوند و خضوع و خشوع در برابر خداوند است، کشف می‌کنیم که مجموعه صلاة، مانند سجود است، با این تفاوت که سجده، خضوع و خشوع و تعظیمش یک معنای ذاتی روشن است اما عبادیت و تعظیم بودن و خضوع و خشوع این مجموعه مرکّب- یعنی صلاة- به‌وسیله امر شارع تحقق پیدا کرده است. در نتیجه آنچه محور اصلی کلام مرحوم حائری است این است که ما نمازی می‌خواهیم که عبادت واقع شود، عبادت هم مصداق تعظیم است تعظیم هم عنوان قصدی است. بنابراین اگر شما با نمازتان همان صلاة تعظیم در پیشگاه خداوند را قصد کردید، عبادیت با آن تحقق پیدا می‌کند و دیگر لازم نیست شما