اصول فقه شیعه جلد 3 صفحه 33

ولی در اصل اینکه هر دو بزرگوار می‌خواهند معنای اشتقاقی را برای لفظ و قول و کلام ثابت کنند با هم فرقی ندارند. اشکال آیت‌اللَّه خویی «دام ظلّه» بر محقق اصفهانی رحمه الله آیت‌اللَّه خویی «دام ظلّه» می‌فرماید: لفظ دارای دو حیثیت است: حیثیت صدور لفظ از لافظ و ارتباط آن با لافظ و حیثیت وجود لفظ در خارج و تحقق آن در خارج. ایشان می‌فرماید: آنچه مورد بحث ماست، همان حیثیت دوم است و باتوجّه به این حیثیت، لفظ دارای معنای اشتقاقی نخواهد بود زیرا در این صورت، لفظ، یا در خارج وجود دارد یا ندارد، و دیگر اضافه و انتساب به فاعل در آن مطرح نیست. و آنچه محقق اصفهانی رحمه الله فرمود مربوط به حیثیت اوّل است.[29] پاسخ اشکال آیت‌اللَّه خویی «دام ظلّه» به‌نظر ما اشکال آیت‌اللَّه خویی «دام ظلّه» بر محقق اصفهانی رحمه الله وارد نیست زیرا: اوّلًا: دلیلی نداریم که محلّ بحث در ارتباط با حیثیت دوم باشد. ثانیاً: اگر چیزی جزء ذات و ماهیت یک شی‌ء باشد، نمی‌توان آن شی‌ء را از جزء ذاتش جدا کرد. یک وقت نمی‌خواهیم «انسان» را ملاحظه کنیم، بحثی نیست ولی اگر خواستیم آن را ملاحظه کنیم نمی‌توانیم ناطقیت را کنار بزنیم. اگر انسان به‌عنوان اینکه نوع است- نه به‌عنوان فردی از افراد حیوان- ملاحظه شود، نمی‌توان حیثیت ناطقیت را از آن سلب کرد. و این‌طور که محقق اصفهانی رحمه الله فرمود و مسئله را در ارتباط با ذات و ماهیت قرار داد، دیگر با لحاظ نمی‌توان فصل را از نوع جدا کرد. اگر مسموعیت به‌عنوان فصل ممیّز، در ماهیت لفظ، نقش دارد، چگونه می‌توان مسموعیت را از آن جدا کرد؟ جدا کردن مسموعیت از لفظ، به این معناست که شما با