اصول فقه شیعه جلد 3 صفحه 34

لفظ کاری ندارید بلکه به یک معنای جنسی بالاتر از آن نظر دارید. بنابراین آنچه آیت‌اللَّه خویی «دام ظلّه» می‌فرماید با آنچه استاد بزرگوارشان (محقق اصفهانی رحمه الله) می‌فرماید تطبیق نمی‌کند. بله، اگر ایشان این اشکال را بر کلام امام خمینی رحمه الله وارد می‌کرد ممکن بود وجهی داشته باشد، چون ظاهر کلام امام خمینی رحمه الله ملاحظه خارج از ذات بود. ثالثاً: از استعمالات قرآن کریم، نکته‌ای استفاده می‌شود که هم مؤیّد محقق اصفهانی رحمه الله و هم مؤیّد امام خمینی رحمه الله است. بیان مطلب: آیا قول و لفظ، نزدیک‌تر به اشتقاق است یا بیاض و سواد؟ اگر از شما سؤال شود: آیا بیاض، دارای معنای اشتقاقی است؟ خواهید گفت: نه. ولی ما می‌بینیم بیاض و سواد، در قرآن کریم به‌عنوان دو معنای اشتقاقی مطرحند. (یَومَ تَبیَضُّ وُجوهٌ وَ تَسوَدُّ وُجوهٌ)[30] قرآن کریم انتساب بیاض و سواد را به وجوه ملاحظه کرده و از آن «تبیضّ» و «تسودّ» را اشتقاق کرده است. رابعاً: در معانی اشتقاقیه، به‌طور کلّی حیثیت انتساب مطرح است و اگر حیثیت انتساب را سلب کنیم، دیگر اشتقاقی نخواهد بود و هیچ معنایی- با قطع‌نظر از انتساب- اشتقاقی نخواهد بود. اشتقاقی بودن همین «ضَرْب» در ارتباط با «من یصدر عنه» است و اگر اضافه‌اش به «من یصدر عنه» نادیده گرفته شود، دارای معنای اشتقاقی نخواهد بود. «ضَرْب»، یک واقعیت و یک حقیقت خارجیه است و اینکه شما آن را اشتقاقی می‌دانید به‌لحاظ انتساب آن به «من یصدر عنه الضرب» است. گفته نشود: «اگر انتساب را مراعات کنیم تمام معانی غیر حدثیه به معانی حدثیه تبدیل خواهد شد». خیر، شما هیچ‌گاه نمی‌توانید «زید»- بما هو زیدٌ- را به معنای حدثی و اشتقاقی تبدیل کنید. هرگونه اضافه‌ای هم در کار باشد نمی‌توان چنین کاری انجام داد. البته مضروبیّت، ضاربیت، جالسیت و قائمیت او معنای اشتقاقی است ولی