اصول فقه شیعه جلد 3 صفحه 347

عبادت، با نیت قصد قربت به‌وجود می‌آورید، پس چگونه می‌گویید: شارع نمی‌تواند اعتبار قصد قربت را بیان کند، نه به‌صورت جزئیت و نه به‌صورت شرطیت؟ آیا این حرف را می‌توان قبول کرد؟ عقول ناقص ما از کجا می‌تواند بفهمد که فلان چیز عبادت است یا فلان چیز عبادت نیست؟ باید از راه بیان ادلّه شرعیه و تبیین شارع این مسائل را به دست آوریم. این یک اشکال کلّی به مرحوم آخوند است که با قطع‌نظر از اشکالاتی که به جواب از این «إن قلت» وارد است، خود این مسئله، انسان را به نادرست بودن کلام مرحوم آخوند، مطمئن می‌کند. خلاصه اینکه اگر ما نتوانیم از همه حرف‌های مرحوم آخوند جواب بدهیم ولی نتیجه ایشان را نمی‌توانیم بپذیریم، ما نمی‌توانیم قبول کنیم که شارع، نسبت به قصد قربت، دستش بسته است، همه اجزاء و شرایط را می‌تواند بیان کند ولی قصد قربت را نمی‌تواند بیان کند. آنچه گفتیم در ارتباط با اصل کلام مرحوم آخوند بود ولی در کلام ایشان نکات دیگری نیز وجود دارد که باید مورد بررسی قرار گیرند:

بررسی سایر نکات کلام مرحوم آخوند

ایشان فرمود: «اگر عبادیت امر اوّل- که متعلّق به صلاة است- را احراز کردیم، چه نیازی به امر دوم داریم؟ و اگر در عبادیت آن شک کردیم، عقلْ مستقلًا حکم می‌کند که در موارد شک در تعبّدیت و توصّلیت، باید قصد قربت را رعایت کرد، زیرا اشتغال یقینی برائت یقینی می‌خواهد و تا وقتی ما قصد قربت را نیاوریم، یقین به برائت برایمان حاصل نمی‌شود». به‌نظر ما این کلام مرحوم آخوند دارای اشکال است، زیرا: اوّلًا: در مورد شک در تعبّدیت و توصلیّت، ممکن است شارع بیان نکند ولی ما