اصول فقه شیعه جلد 3 صفحه 392

چرا در اینجا جاری نشود؟ همان‌طورکه در اقلّ و اکثر ارتباطی و شک در جزئیت سوره، مولا می‌توانسته بیان داشته باشد، در ما نحن فیه- یعنی شک در تعبدیت و توصّلیت- نیز برای مولا امکان بیان مسأله قصد قربت وجود داشته است، اگرچه نحوه بیان آن- به فرموده مرحوم آخوند- از طریق اطلاق مقامی است. ولی در اصل بیان، با هم اشتراک دارند. پس چرا شما (مرحوم آخوند) می‌فرمایید: برفرض اینکه در اقلّ و اکثر ارتباطی هم قائل به برائت شویم ولی در ما نحن فیه باید قائل به اشتغال شویم؟

بیان دیگری از مرحوم آخوند:

مرحوم آخوند می‌گوید[327]: هرجا امری از ناحیه مولا- حتی موالی عرفیه- صادر شد[328] می‌فهمیم که آن چیزی که در حدوث این امر نقش داشته، عبارت از هدف و غرضی است که بر تحقق مأمور به مترتب می‌شود و مسأله غرض، همان‌طورکه در حدوث امر نقش دارد، در بقای امر هم نقش دارد، ما گاهی از اوقات مشاهده می‌کنیم که مأمور به توسط عبد انجام می‌شود ولی غرض مولا تأمین نمی‌شود. اینجا نمی‌توان گفت: «وظیفه عبد به پایان رسیده است مگر اینکه مولا امر جدیدی داشته باشد» مثلًا اگر مولا به عبدش دستور دهد که یک لیوان آب برای او بیاورد و عبد هم می‌داند که مولا تشنه است و آب را برای خوردن می‌خواهد. در این صورت، اگر عبد برود و یک لیوان آب تمیز برای مولا بیاورد ولی قبل از این که مولا آن آب را بیاشامد، لیوان از دست او ساقط شده و آب بر زمین بریزد، آیا عبد می‌تواند بگوید: من وظیفه خود را انجام داده‌ام و دیگر وظیفه‌ای ندارم و مولا اگر آب بخواهد باید دستور دیگری صادر کند؟ آیا مسئله این‌طور است؟ عقل در اینجا حکم می‌کند که چون غرض مولا حاصل نشده، عبد وظیفه دارد