اصول فقه شیعه جلد 3 صفحه 393

مجدداً ظرف آبی در اختیار مولا قرار دهد و نیاز به امر جدیدی نیست، بلکه همان امر اوّل کفایت می‌کند در اینکه عبد باید ظرف آب دیگری در اختیار مولا قرار دهد. اگر ما این حرف را- که حرف خوبی هم هست- مطرح کنیم و بگوییم: «مولا وقتی چیزی را برای ما واجب کرد و در توصّلی و تعبدی بودن آن تردید داریم، چنانچه این واجب را بدون رعایت قصد قربت انجام دهیم، شک در حصول غرض مولا داریم.

بنابراین، عقلْ ما را ملزم می‌کند که در مورد مشکوک التعبدیة و التوصلیة، قصد قربت را رعایت کنیم». اشکال بر مرحوم آخوند: این بیان مرحوم آخوند، هم دارای جواب نقضی است و هم دارای جواب حلّی. 1- جواب نقضی: به مرحوم آخوند می‌گوییم: شما چرا این حرف را در مورد اقلّ و اکثر ارتباطی نمی‌گویید؟ در آنجا هم اگر در جزئیت سوره شک کنیم، چنانچه نماز را بدون سوره بیاوریم، شک می‌کنیم که آیا غرض مولا حاصل شده است یا نه؟ پس آنجا هم باید أصالة الاشتغال را پیاده کنید. درحالی‌که فرض بحث ما در جایی است که اگر در اقلّ و اکثر ارتباطی قائل به برائت عقلیه شویم، در ما نحن فیه چه باید انجام دهیم؟ و الّا اگر آنجا قائل به اصالة الاشتغال شدیم، در اینجا به طریق اولی باید اصالة الاشتغال را جاری کنیم. 2- جواب حلّی: در ارتباط با غرض مولا در باب اوامر، گاهی ما غرض مولا را می‌دانیم. در اینجا از خود مرحوم آخوند هم پا را فراتر گذاشته و حتی در موردی که امری از مولا صادر نشده ولی غرض مولا معلوم است، عبد را مکلّف به انجام دادن آن می‌دانیم. مثلًا اگر مولا در منزل نباشد و کودک خردسال مولا در حوض افتاد، لازمه عبودیت و مولویت این است که عبد برای نجات فرزند مولا اقدام کند و نمی‌تواند کناری ایستاده و شاهد غرق شدن فرزند مولا باشد و اگر مولا به او اعتراض کرد، بگوید: «شما در این مورد، امری صادر نکرده بودید». پس در جایی که غرض مولا