اصول فقه شیعه جلد 3 صفحه 410

امّا اگر غیری باشد، نه تنها وجوب وضو به وجوب صلاة ارتباط دارد بلکه صلاة هم مربوط به وضو می‌شود، زیرا اگر وضو، وجوب غیری پیدا کرد، وجوب غیری از باب مقدّمیّت است و قدر مسلّم در باب مقدّمیت هم مسأله شرطیت است چون مسأله جزئیت، هم از نظر صغری مورد بحث است و هم از نظر کبری. و ما این مطلب را در بحث مقدّمه واجب به طور مبسوط مورد بررسی قرار خواهیم داد که آیا اجزاء، مقدمیّت دارند یا نه؟ و برفرض که مقدّمیت داشته باشند، آیا وجوب غیری دارند یا نه؟ ولی آنچه در بحث مقدّمه واجب، مثال روشن دارد، مسأله شرایط است. اگر وجوب وضو غیری باشد، ارتباطی با وجوب نماز پیدا می‌کند، به این معنا که هر زمانی که نماز واجب شود، وضو هم واجب می‌شود. از طرف دیگر هم اگر وجوب وضو غیری باشد لازمه‌اش این است که وضو شرط نماز باشد، در این صورت نماز بدون وضو هم باطل است.

بنابراین وقتی ما شک می‌کنیم که آیا وضو واجب نفسی است یا واجب غیری؟ در حقیقت شک ما به این برگشت می‌کند که آیا وضو شرط صلاة است یا نه؟ روشن است که در سایر مواردی که ما شک در شرطیت چیزی برای صلاة بنماییم، از راه اطلاق (أقیموا الصلاة)[337] می‌توانیم شرطیت آن را نفی نماییم. البته اطلاقی که اینجا مورد استفاده قرار می‌گیرد اطلاق در ارتباط با ماده- یعنی صلاة- است نه اطلاق در ارتباط با وجوب و هیئت. در اینجا می‌گوییم: مولا به ما گفته است نماز بخوانید ولی آن را مقیّد به وضو نکرده است. بنابراین اگر ما شک کردیم که آیا وضو برای نماز شرطیت دارد یا نه؟

اصالة الاطلاق در ماده (أقیموا الصلاة) جاری شده و شرطیت را نفی می‌کند. البته تردیدی نیست که وضو واجب است امّا وجوب وضو، به معنای شرطیت وضو برای صلاة نیست. ما وقتی شک می‌کنیم که آیا وضو شرط صلاة است یا نه؟ شک می‌کنیم که آیا نماز بدون وضو صحیح است یا نه؟ لازمه وجوب غیری وضو، این است که هم