اصول فقه شیعه جلد 3 صفحه 412

مطرح است. در جواب می‌گوییم: خیر، این راه در اینجا جریان پیدا نمی‌کند، زیرا در باب (أقیموا الصلاة) و وجوب وضو، علاوه بر اینکه دو دلیل در کار بود ما به اطلاق مادّه (أقیموا الصلاة) تمسک می‌کردیم و نفسی بودن را استفاده می‌کردیم بر خلاف مرحوم آخوند که به اطلاق هیئت دلیل وجوب وضو تمسک می‌کرد. امّا در باب تعیینی و تخییری، هر دو اطلاق در دو دلیل یکسان است زیرا اگر شما به اطلاق دلیل اوّل تمسک کردید، لابد به اطلاق هیئت آن تمسک می‌کنید، در این صورت دلیل دوم هم با دلیل اوّل فرقی ندارد. مسأله غیری و نفسی نیست که یکی مشروط و دیگری شرط باشد. و اگر از اطلاق دلیل اوّل صرف نظر کرده و به اطلاق دلیل دوم تمسک کنید، دلیل دوم هم عین دلیل اوّل است. دلیل اوّل می‌گوید: «این فعل واجب است»، دلیل دوم هم فعل دوم را واجب می‌کند و اگر قرار باشد که اطلاق بتواند تعیینیت را ثابت کند، در هر دو یکسان است و اگر هم نتواند- که ما گفتیم نمی‌تواند- آن‌هم در هر دو یکسان است، بخلاف نفسی و غیری. در (أقیموا الصلاة) ما به اطلاق متعلّق تمسک می‌کردیم و مسأله غیریت و شرطیت را نفی می‌کردیم. امّا اینجا هر دو دلیل مثل هم می‌باشند و فرقی بین آنها وجود ندارد، اگر اطلاق دلیل اوّل نتواند تعیینیت را ثابت کند اطلاق دلیل دوم هم نمی‌تواند. پس در حقیقت، مجرّد وجود دو دلیل و عدم وجود آن مطرح نیست. آنچه مطرح است این است که دلیل دوم، اطلاقی مغایر با اطلاق دلیل اوّل داشته باشد. در دلیل اوّل می‌خواهیم به اطلاق هیئت تمسک کنیم و در دلیل دوم می‌خواهیم به اطلاق مادّه تمسک کنیم و این فقط در واجب نفسی و غیری است و در واجب تعیینی و تخییری و واجب عینی و کفائی جریان ندارد. نتیجه این راه این می‌شود که تمسک به اطلاق، فقط در دوران بین نفسیّت و غیریّت جریان دارد.