اصول فقه شیعه جلد 3 صفحه 413

راه‌های دیگر برای استفاده وجوب نفسی، وجوب تعیینی و وجوب عینی‌

اشاره

در اینجا راه‌های دیگری- غیر از مسأله اطلاق- نیز مطرح شده است:

راه اوّل: تبادر

گفته شده است: همان‌طورکه از هیئت افعل، معنای وجوب و الزام تبادر می‌کند، قیود «نفسیت، تعیینیت و عینیت» را نیز به همراه دارد، یعنی متبادر از هیئت افعل، وجوبِ نفسیِ تعیینیِ عینی است. البته مراد این نیست که معنای هیئت افعل، متعدّد است، بلکه مراد این است که این مقیّد- یعنی وجوبِ نفسیِ تعیینیِ عینی- متبادر از هیئت افعل است و تبادر هم علامت حقیقت است.[338] پاسخ راه اوّل: آیا ما می‌توانیم ملتزم شویم که هیئت‌های افعل که در غیر واجب نفسیِ تعیینیِ عینی بکار رفته بر سبیل مجاز است؟ مثلًا در آیه شریفه (یا أیّها الذین آمنوا إذا قمتم إلی الصلاة فاغسلوا وجوهکم و أیدیکم إلی المرافق)[339] هیئت افعل بکار رفته است، آیا می‌توان ملتزم شد که هیئت افعل دارد به صورت مجازی مسأله وضو را مطرح می‌کند و آن را به عنوان شرط برای نماز قرار می‌دهد؟ یا در جایی که خود مولا تصریح به تخییر می‌کند، مثلًا می‌گوید: «کفاره افطار عمدی ماه رمضان، عبارت از اطعام شصت مسکین یا صیام شصت روز یا عتق رقبه است» آیا می‌توان گفت: «هیئت افعل در اینجا به صورت مجازی بکار رفته است، زیرا موضوع له هیئت افعل، واجب