اصول فقه شیعه جلد 3 صفحه 419

2- نظریه بعضی دیگر از علمای اهل تسنن‌

بعضی دیگر از علمای اهل تسنن، بین دو فرض مسأله تفصیل داده و گفته‌اند: امر واقع بعد از نهی، دارای دو صورت است: 1- گاهی امر به صورت قضیّه شرطیه‌ای است که شرط آن عبارت از زوال علت نهی است. چنین امری ظهور پیدا می‌کند در حکمی که این واقعه، قبل از تعلّق نهی داشته است، مثلًا در آیه شریفه (یَسْئَلُونکَ عن الشهرِ الحرامِ قتالٍ فیه قُلْ قتالٌ فیه کبیرٌ)[344] قتال در ماه‌های حرام، تقریباً مورد نهی قرار گرفته است. بعد آیه دیگری آمده و فرموده است: (فإذا انسلخ الأشهرُ الحرم فاقتلوا المشرکینَ)[345] در این آیه امری آمده و معلّق به‌زوال علّت نهی شده است. گفته‌اند: امر در (فاقتلوا المشرکین) حکمی را برای قتال مشرکین بیان می‌کند که قبل از حرمت قتال در ماه‌های حرام وجود داشته است و حکم قتال مشرکین، در آنجا وجوب بوده، اینجا هم وجوب است. و اگر در جایی حکم قبلی عبارت از اباحه بود، در اینجا هم صیغه افعل ظهور در اباحه پیدا می‌کند. 2- گاهی امر به صورت قضیّه شرطیه نیست و یا اگر به صورت قضیّه شرطیه باشد، شرط آن، زوال علت نهی نیست بلکه چیز دیگر است. در این دو مورد و نیز در جایی که امر بعد از توهّم نهی قرار گیرد، ظاهر این‌ها این است که همان ظهور اوّلی هیئت افعل، در جای خودش محفوظ می‌ماند.[346]

3- نظریه مشهور بین اصولیین‌

مشهور این است که امر واقع بعد از نهی یا توهّم نهی، نه تنها ظهور در معنای حقیقی ندارد بلکه یک ظهور ثانوی برای آن پیدا می‌شود و آن ظهور در