اصول فقه شیعه جلد 3 صفحه 422

بررسی کلام مشهور مراد مشهور، همین احتمال دوم است. بنابراین مشهور در حقیقت دو ادّعا دارند:

یک ادّعای سلبی و یک ادّعای اثباتی. ادّعای سلبی: وقوع امر در یکی از این دو موقعیت، باعث می‌شود که امر، ظهور اوّلی خود را از دست بدهد یعنی ظاهر در بعث وجوبی نباشد. ادّعای ایجابی: وقوع امر در یکی از این دو موقعیت، باعث می‌شود که امر، ظهور در خصوص اباحه- که یکی از معانی مجازی امر است- پیدا کند. حال ببینیم آیا کدام یک از این دو ادّعای مشهور، مورد قبول است؟ به نظر ما ادّعای اوّل مشهور قابل قبول است و وقوع امر در یکی از این دو موقعیت، سبب از بین رفتن ظهور اوّلی امر خواهد شد ولی ادّعای دوم آنان تمام نیست بلکه پس از رفتن ظهور اوّلی، هیچ ظهوری جایگزین آن نشده و امر دارای اجمال و ابهام خواهد شد. این مطلب، همان چیزی است که مرحوم آخوند اختیار کرده است که توضیح آن در ضمن بحث از نظریه مرحوم آخوند مطرح خواهد شد.

4- نظریه مرحوم آخوند

اشاره

مرحوم آخوند می‌فرماید: همه اقوالی که در ارتباط با این مسئله مطرح شد- حتی مشهور- به موارد استعمال تمسک کرده‌اند و توجه نداشته‌اند که موارد استعمال، دارای خصوصیات و قرائنی است که مسئله را روشن کرده است. مثلًا مشهور استدلال کرده‌اند به اینکه اگر مریضی به طبیب مراجعه کرد و طبیب تشخیص داد که بیماری مهمی دارد و نسخه‌ای به او داد و گفت: «فلان غذا را نخور»، و این شخص پس از مدتی که معالجه کرد، بهبودی پیدا کرد و نزد طبیب آمد و طبیب مشاهده کرد بیماری او برطرف شده است لذا به او گفت: «اکنون آن غذا را بخور» پیداست که مقصود طبیب این نیست که آن شخص را ملزم به خوردن آن غذا کند