اصول فقه شیعه جلد 3 صفحه 424

کلام دارای اجمال می‌شود و ما نمی‌توانیم به أصالة الظهور تمسک کنیم، زیرا اصالة الظهور، فرع این است که موضوعش محرز باشد و ما باید اصل ظهور را احراز کرده باشیم تا بتوانیم به أصالة الظهور تمسک کنیم. باید در «رأیت أسداً یرمی» ظهور در اصل معنای مجازی را احراز کرده باشیم تا بتوانیم به أصالة الظهور تمسک کنیم. ظهور در معنای مجازی وقتی احراز می‌شود که ما احراز کنیم که متکلّم، بر این قرینه اعتماد کرده است. هرچند تصور این مطلب در مورد «رأیت أسداً یرمی» قدری مشکل است. مثال روشن آنجایی است که دو مطلب باشد مشتمل بر یک قرینه که ما یقین داریم که این قرینه به یکی از این دو مطلب ارتباط دارد ولی ارتباط آن نسبت به مطلب دیگر مشکوک است، مثلًا اگر متکلّم بگوید: «رأیت أسداً و ذئباً یرمی» در اینجا «یرمی» کلمه واحدی است و بدون اشکال در ارتباط با ذئب قرینیت دارد، چون دنبال ذئب واقع شده است همان گونه که صاحب معالم رحمه الله و دیگران در مورد استثناء می‌گویند: استثنایی که پشت سر جمل متعدد واقع می‌شود، قدر متیقن آن این است که به جمله اخیره- که متصل به استثناء است- ارتباط دارد. بنابراین «یرمی» قرینه است که مقصود از «ذئب» معنای حقیقی آن نیست بلکه معنای مجازی آن اراده شده است و آن عبارت از «شخص متهوّر و بی‌باک و شجاع» است. امّا آیا ارتباط «یرمی» با اسد را از کجا احراز کنیم؟ ما از طرفی احتمال می‌دهیم که «یرمی» هم در ارتباط با ذئب باشد و هم در ارتباط با اسد و از طرفی احتمال می‌دهیم که اختصاص به ذئب داشته باشد. و اگر اختصاص به ذئب داشته باشد، اسد در معنای حقیقی خودش استعمال شده و دلیلی بر اینکه در معنای مجازی استعمال شده باشد نداریم. اینجا چه باید گفت؟ در اینجا می‌گوییم: چنانچه کلام، محفوف به چیزی باشد که صلاحیت برای قرینیت دارد ولی ما شک کنیم که آیا متکلّم بر این قرینه اعتماد کرده یا نه؟ کلام نه ظهور در معنای حقیقی پیدا می‌کند و نه ظهور در معنای مجازی. امّا ظهور در معنای حقیقی ندارد، زیرا احتمال می‌دهیم متکلّم بر این قرینه اعتماد کرده باشد. امّا ظهور در معنای مجازی ندارد، زیرا احتمال می‌دهیم متکلّم بر این قرینه