اصول فقه شیعه جلد 3 صفحه 426

عنوان تعبد عقلایی معتبر باشد. و حق این است که أصالة الحقیقه به عنوان شعبه‌ای از أصالة الظهور مطرح است و منحصر به جایی است که لفظ ظهور در معنای حقیقی داشته باشد و آن در صورتی است که بدانیم متکلّم اعتماد بر قرینه نکرده است. بنابراین کلام مرحوم آخوند که می‌فرماید: «امر واقع بعد از نهی یا بعد از توهم نهی، هم ظهور در معنای حقیقی‌اش را از دست می‌دهد و هم ظهور در معنای مجازی پیدا نمی‌کند» مستند به همین مبناست ولی فرق ما نحن فیه- یعنی امر واقع بعد از نهی یا بعد از توهم نهی- با مثال «رأیت أسداً و ذئباً یرمی» در دو جهت است: 1- آن مثال به عنوان قرینه لفظیه مطرح بود ولی ما نحن فیه به عنوان قرینه حالیه مطرح است. حتی در وقوع پشت سر نهی هم این‌طور نیست که در خود جمله، قرینه لفظیّه وجود داشته باشد بلکه این سابقه‌اش سابقه خارجیه است، یعنی ما از خارج می‌دانیم که این شی‌ء قبلًا منهی عنه بوده است. لذا قرینه در اینجا قرینه حالیه است و به تعبیر دیگر: قرینه‌ای است که مربوط به موقعیت امر است نه قرینه لفظیه‌ای که در مقام امر آورده شده باشد. 2- قرینه در «رأیت أسداً و ذئباً یرمی» علاوه بر اینکه قرینه لفظیّه است، قرینه شخصیّه نیز می‌باشد، ولی در ما نحن فیه، قرینه عامّه مطرح است، یعنی هرجا امری بعد از نهی یا بعد از توهم نهی قرار گیرد. ولی این خصوصیات، فرقی در مسئله ایجاد نمی‌کند بعد از اینکه همه این‌ها صلاحیت برای قرینیت دارند.

دو نکته در کلام مرحوم آخوند

اکنون که از توضیح کلام مرحوم آخوند فارغ شدیم، لازم است دو نکته را که در کلام مرحوم آخوند مطرح شده مورد دقّت قرار دهیم: نکته اوّل: عبارت مرحوم آخوند در بیان مختار ایشان، بر یک فرض مسئله دلالت می‌کند و آن «امر واقع بعد از نهی» است ولی ایشان این مسئله را به عنوان مثال مطرح