اصول فقه شیعه جلد 3 صفحه 427

کرده و هر دو فرض را در نظر دارد. نکته دوم: در ابتدای برخورد با کلام مرحوم آخوند، ممکن است تصور شود که مرحوم آخوند می‌خواهد بگوید: «ظهور در معنای مجازی از بین می‌رود و ما در میان معانی مجازیّه مردّد می‌باشیم و نمی‌دانیم کدام معنای مجازی اراده شده است و به عبارت دیگر: در اینجا قرینه صارفه وجود دارد و قرینه معیّنه وجود ندارد» ولی این معنا مراد مرحوم آخوند نیست بلکه مراد ایشان این است که امر واقع بعد از نهی یا بعد از توهّم نهی، نه ظهور در معنای حقیقی دارد و نه ظهور در معنای مجازی دارد، هرچند معنای مجازی به صورت مردّد باشد که کسی بگوید: «اجمالًا معنای مجازی اراده شده ولی نمی‌دانیم کدام یک از معانی مجازیه اراده شده است». ایشان وقتی می‌فرماید: «ظهور در هیچ‌یک از معانی سه‌گانه ندارد» می‌فرماید: «و التحقیق أنّه لا مجال للتشبث بموارد الاستعمال فإنّه قلّ مورد منها یکون خالیاً عن قرینة علی الوجوب أو الإباحة أو التبعیة» ملاحظه می‌شود که ایشان در ارتباط با وجوب هم- که معنای حقیقی است- می‌فرماید: در مورد استعمال آن قرینه بر وجوب تحقق دارد. سپس می‌فرماید: «و مع فرض التجرید عنها لم یظهر بعد کون عقیب الحظر موجباً لظهورها فی غیر ما تکون ظاهرة فیه» یعنی اگر جایی فرض کنیم که هیچ قرینه‌ای وجود ندارد، هنوز ظهوری پیدا نشده برای اینکه بودن امر بعد از نهی موجب ظهور هیئت در معنای مجازی شود. سپس می‌فرماید: «غایة الأمر یکون موجباً لإجمالها غیر ظاهرة فی واحد منها إلّا بقرینة اخری». یکی از موارد «منها»، خود وجوب است که عبارت از معنای حقیقی است. بنابراین اگرچه در ابتدای امر ممکن است به ذهن بیاید که ایشان می‌خواهد بگوید: «در هیچ‌یک از معانی مجازیه ظهور ندارد» ولی با توجه به اینکه وجوب را هم قبلًا ذکر کرده، وقتی کلمه «منها» را می‌گوید، شامل وجوب هم شده و معنای عبارت