اصول فقه شیعه جلد 3 صفحه 445

کردن این بحث در علم اصول را ملاحظه می‌کنیم می‌بینیم انگیزه طرح بحث این است که بعضی از واجبات- مثل حجّ- در طول عمر انسان تنها یک‌بار برای او واجب هستند، یعنی ایجاد یک فرد آنها در تمام عمر، کفایت می‌کند.[362] امّا در بعضی از واجبات دیگر- مثل نماز، روزه، خمس، زکات، جهاد و ...- باید افراد متعدّدی آورده شود، البته تعدّد هرکدام به تناسب خودش می‌باشد. اختلاف واجبات، انگیزه‌ای برای این شده که در علم اصول این مسئله را مطرح کنند که اگر هیئت افعل در یکجا وارد شد، آیا در مقام امتثال، اتیان یک فرد از طبیعت کفایت می‌کند؟ یا اتیان یک فرد کفایت نمی‌کند؟ این مسئله با دفعه و دفعات تناسب ندارد بلکه با فرد و افراد متناسب است.

نظریه صاحب فصول رحمه الله‌

صاحب فصول رحمه الله معتقد است مقصود از مرّه و تکرار، عبارت از دفعه و دفعات است نه فرد و افراد، زیرا ما در این مورد دو مسئله داریم: یکی همین بحث مرّه و تکرار است و دیگر این است که آیا اوامر و نواهی به طبایع تعلّق می‌گیرد یا به افراد؟[363] ایشان می‌فرماید: ظاهر از کلمات اصولیین این است که این دو مسئله استقلال دارند و این‌گونه نیست که یکی از این دو مسئله مبتنی بر مسأله دیگر باشد. ضابطه استقلال دو مسئله این است که هریک از قائلین به اقوال مختلف در یک مسئله، بتواند هریک از اقوال مسأله دوم را اختیار کند. بنابراین اگر این دو مسئله بخواهند استقلال خود را حفظ کنند، باید ما مرّه و تکرار را به معنای دفعه و دفعات بگیریم، در این صورت مسأله ما نحن فیه، هیچ ارتباطی به مسأله تعلّق اوامر به طبایع یا به افراد پیدا نمی‌کند.