اصول فقه شیعه جلد 3 صفحه 448

عنوان اینکه «زید، وجودِ انسان است» ملاحظه می‌کنیم، در این صورت، خصوصیات فردی زید، مثل طول قامت و وزن و ...، دخالتی در وجود انسان- بما أنّه وجود الإنسان- ندارد. امّا یک وقت حساب را روی فرد باز می‌کنیم، فردْ عبارت از همان وجود، ولی به ضمیمه خصوصیات فردیه است. پس در حقیقت، نزاع تعلّق امر به طبیعت یا به فرد، در این است که آیا مطلوب مولا تنها وجود ماهیت بوده و خصوصیات فردیّه از دایره مطلوب مولا خارج است یا با توجه به اینکه وجودْ در خارج، ملازم با خصوصیات فردیّه است، پس خصوصیات فردیّه هم داخل در دایره مطلوبیت است. پس در مسأله تعلّق امر به طبیعت یا فرد، اصل تعلّق امر به وجود طبیعت، مورد قبول طرفین است ولی یکی می‌گوید: «مطلوب مولا، از وجود طبیعت بالا نمی‌رود و شامل خصوصیات فردیّه نمی‌شود» و دیگری می‌گوید: «خصوصیات فردیّه هم در حریم مطلوبیت وارد می‌شود». در نتیجه مرحوم آخوند می‌خواهد بفرماید شما در بحث تعلّق امر به طبیعت یا فرد، جمود بر ظاهر عنوان پیدا نکنید، مقصود از طبیعت را صرف الطبیعة ندانید بلکه مقصود، وجود است و اختلاف بین وجود و فرد هم تنها در ارتباط با خصوصیات فردیّه است. سپس مرحوم آخوند در مورد مسأله مرّه و تکرار می‌فرماید: ما اگر مرّه و تکرار را به معنای فرد و افراد بگیریم، این فرد و افراد، غیر آن فردی است که در مسأله تعلّق امر به طبیعت یا فرد، در مقابل طبیعت واقع می‌شود. مراد از فرد و افراد در مسأله مرّه و تکرار، عبارت از وجود واحد و وجودات متعدّد است. به عبارت روشن‌تر: ما یک وقت فرد و افراد را در برابر وجود طبیعت ذکر می‌کنیم، در این صورت، مثل مسأله وجود در مقابل فرد است. آنجا فرد به معنای وجود همراه با تشخص و وجود همراه با عوارض فردیّه است. امّا در اینجا فرد و افراد را در مقابل وجود ذکر نکرده‌ایم بلکه آنها را در مقابل دفعه و دفعات آورده‌ایم و مقصود از فرد و افراد در ما نحن فیه همان وجود واحد است. فرد، به معنای وجود واحد و افراد به معنای وجودات متعدّدند و کسی هم که می‌گوید: «لا مرّة و لا تکرار»، اصل وجود را در نظر