اصول فقه شیعه جلد 3 صفحه 465

جمعیّت در آنِ واحد، جواب او را بدهند، آیا شما این را یک امتثال می‌دانید؟ اگر یک امتثال است پس ثواب از چه کسی است؟ آیا یک ثواب بر همه جمعیّت توزیع می‌شود؟

بدون اشکال اینجا امتثالات متعدّد تحقّق پیدا کرده است و لازمه تحقّق هر امتثالی هم استحقاق مثوبت است. لذا همه این جمعیّت، برای انجام واجب کفائی، استحقاق ثواب دارند. مرحوم بروجردی می‌فرماید: چه فرقی بین ما نحن فیه و واجب کفائی وجود دارد؟ همان‌طورکه در واجب کفائی تعدّد امتثال مطرح است در اینجا هم که طبیعت را در عرض واحد، در ضمن افراد متعدّده ایجاد می‌کند، امتثالات متعدّدی در کار است و برای هر امتثالی هم یک استحقاق مثوبت در کار است.[373]

2- نظریه امام خمینی رحمه الله‌

حضرت امام خمینی رحمه الله در مقابل مرحوم بروجردی قرار گرفته[374] و می‌فرماید: اگر صد فرد هم اتیان کند، بیش از یک امتثال نیست و بیش از یک استحقاق ثواب هم مترتّب نمی‌شود. ایشان در حقیقت، در جواب از کلام مرحوم بروجردی می‌فرماید: قبول داریم که زید، تمام الإنسان است و زید و عَمرو دو انسان می‌باشند[375]، امّا