اصول فقه شیعه جلد 3 صفحه 469

وحدت و تعدّد قصد مکلّف قرار داده و فرموده است: «مکلّفی که به‌جای عتق یک رقبه، در آنِ واحد ده رقبه را آزاد می‌کند، اگر هدفش تعدّد امتثال باشد، ما هم امتثال را متعدّد می‌دانیم ولی اگر هدفش این باشد که مجموع آنها را امتثال واحدی قرار دهد، ما هم طبق نیّت او امتثال را واحد قرار می‌دهیم».[377] بررسی کلام مرحوم آخوند: این کلام مرحوم آخوند، اگرچه تفصیل است و یک طرف آن با حرف ما تطبیق می‌کند ولی درعین‌حال از لحاظ معیار و ملاک، ضعیف‌تر از حرف مرحوم بروجردی است، زیرا حرف مرحوم بروجردی اگرچه مورد قبول ما نبود ولی فی‌نفسه کلام جالبی بود که وقتی یک فرد، تمام الطبیعه و تمام الماهیه است، پس ده فرد، ده تا تمام الماهیه است، ده انسان و ده عتق رقبه است و در اینجا ممکن است انسان بگوید: «چون به حسب واقع، ده عتق رقبه تحقّق پیدا کرده است، پس امتثالات هم متعدّد است». اما اینکه گفته شود: «ما کاری به خارج نداریم بلکه باید ببینیم مکلّف، این ده فرد را به چه