اصول فقه شیعه جلد 3 صفحه 470

منظوری ایجاد کرده است، اگر قصدش این بوده که همه آنها امتثال واحدی باشند، ما هم آن را امتثال واحد به‌حساب می‌آوریم و اگر قصد مکلّف این بوده که هریک از وجودات، امتثال مستقلّی باشند، ما هم آن را امتثالاتِ متعدّد به‌حساب می‌آوریم»، قصد و عدم قصد مکلّف، هیچ نقشی در تعدّد و وحدت ندارد همان‌طور که هیچ نقشی در اصل امتثال هم ندارد. اگر مکلّف، صد بار تصمیم بر امتثال بگیرد ولی عملًا مأمور به را در خارج ایجاد نکند، نمی‌توانیم بگوییم «امتثالْ تحقّق پیدا کرده است». امتثال، ارتباطی به قصد ندارد، بلکه به تحقّق چیزی که مؤثر در حصول غرض مولاست، ارتباط دارد، لذا قصد و عدم قصد، هیچ‌گونه نقشی نه در اصل امتثال دارد و نه در وحدت و نه در تعدّد آن. نتیجه بحث در مورد وجودات عَرْضی در نتیجه، مسئله به همان صورتی است که امام خمینی رحمه الله فرمودند که امتثال، همیشه به تکلیف اضافه می‌شود و معیار در وحدت و تعدّد امتثال، همان وحدت و تعدّد تکلیف است، ولی تعدّد تکلیف، دارای انواع و صور متعدّدی است.

بحث دوم: وجودات طولی متعدّد

مراد از وجودات طولی، عبارت از افرادی است که ازنظر زمان، بین آنها تقدّم و تأخّر وجود دارد. اوّل یک فرد از طبیعت را ایجاد می‌کند، سپس فرد دوم و بعد از آن فرد سوم را و ... مثل اینکه در مثال عتق رقبه، ابتدا یکی از عبید خود را آزاد کند و پس از مدّتی عبد دوم را و ... و یا در مثالی که مرحوم آخوند در کفایة[378] مطرح کرده است، ابتدا یک لیوان آب برای مولا می‌آورد سپس- قبل از استفاده مولا- لیوان آب بهتری در اختیار مولا قرار می‌دهد.