اصول فقه شیعه جلد 3 صفحه 7

باشد که «امر به معنای طلب‌هایی است که در ارتباط با فعل غیر است. فرقی نمی‌کند که شما بگویید: طَلَب المولی من عبده کذا یا بگویید: أمَرَ المولی عبده بکذا ولی در جاهایی که مربوط به فعل خود انسان است، مثل: طالب علم، طالب شهادت، طالب زیادت و ... معمولًا کلمه «امر» به‌کارنمی‌رود. بررسی کلام مرحوم آخوند بر کلام مرحوم آخوند اشکالاتی وارد است: اشکال اوّل: مرحوم آخوند فرمود: امر دارای دو معناست: طلب فی الجملة و شی‌ء. ایشان قید «فی‌الجمله» را در مورد «شی‌ء» ذکر نمی‌کند بنابراین مقتضای کلام ایشان این است که ما هرجا بتوانیم کلمه «شی‌ء» را به کار بریم می‌توانیم به‌جای آن کلمه «امر» را به کار بریم. به‌عبارت دیگر: اگر «امر» به‌معنای «شی‌ء» باشد باید بگوییم:

«امر» هم یکی از الفاظ عامّه است و دایره آن همانند «شی‌ء» وسیع است. بنابراین هرجا بتوانیم کلمه «شی‌ء» را اطلاق کنیم باید کلمه «امر» هم قابل اطلاق باشد. البته این بدان معنا نیست که هرجا کلمه «امر» را استعمال کردیم باید به‌معنای «شی‌ء» باشد بلکه برعکس است یعنی هرجا بتوانیم کلمه «شی‌ء» را اطلاق کنیم باید بتوانیم کلمه «امر» را هم اطلاق کنیم، زیرا «شی‌ء» یکی از معانی «امر» است.

درحالی‌که ما می‌بینیم مسئله به این صورت نیست. بعضی جاها ما کلمه «شی‌ء» را می‌توانیم به کار ببریم ولی به کار بردن «أمر» به‌جای «شی‌ء» غیر مأنوس است، مثلًا اگر شما گفتید: «ساختمان این مدرسه چیز عجیبی است» این استعمال شما صحیح است ولی اگر کلمه چیز (/ شی‌ء) را برداشتید و به‌جای آن کلمه «امر» را گذاشتید، غیر مأنوس است و عرف، چنین استعمالی را نمی‌پسندد. بنابراین بر مرحوم آخوند لازم بود که قید «فی‌الجمله» را دنبال «شی‌ء» هم ذکر کند. البته این اشکال، خیلی مهم نیست.