ایضاح الکفایه: درسهای متن کفایه الاصول حضرت آیه الله فاضل لنکرانی جلد 4 صفحه 462

الرابع: إنه قد عرفت حسن الاحتیاط عقلا و نقلا، و لا یخفی أنه مطلقا کذلک، حتی فیما کان هناک حجه علی عدم الوجوب أو الحرمه، أو أماره معتبره علی أنه لیس فردا للواجب أو الحرام، ما لم یخل بالنظام فعلا(1) فالاحتیاط قبل ذلک مطلقا یقع حسنا، کان فی الأمور المهمه کالدماء و الفروج أو غیرها، و کان احتمال التکلیف قویا أو ضعیفا، کانت الحجه علی خلافه أو لا، کما أن الاحتیاط الموجب لذلک لا یکون حسنا کذلک، و إن کان الراجح لمن التفت إلی ذلک من أول الأمر ترجیح بعض الاحتیاطات احتمالا أو محتملا [1].

امر چهارم

[1]- مصنّف اینجا درباره سه مطلب بحث می کنند:

1- حسن احتیاط، حتّی در مواردی که دلیل بر نفی تکلیف داریم.

2- حسن احتیاط مقیّد به عدم اختلال نظام است.

3- کیفیّت احتیاط.

ما با ادلّه عقلی و نقلی ثابت کردیم که در شبهات حکمیّه احتیاط واجب نیست.(2)

سؤال: آیا احتیاط از نظر شرع و عقل، «حسن» هم ندارد؟

جواب: مصنّف می فرمایند: دائره حسن احتیاط، از یک جهت بسیار گسترده است یعنی شامل تمام شبهات حکمیّه و موضوعیّه (وجوبیّه و تحریمیّه) می شود و از جهت دیگر محدود به یک قیدی است و آن اینکه این احتیاط موجب «اختلال نظام» نشود.

توضیح ذلک: برای احتیاط کردن موارد متفاوتی متصوّر است که به آنها اشاره می شود.

1- قید للاختلال، یعنی: انّ الرّافع لنفس الاحتیاط او حسنه هو الاختلال الفعلی دون الشّأنی فهو قبل وصوله الی حدّ الاخلال بالنظام حسن منتهی الدّرایه 5/ 556.

2- کما اینکه در شبهات موضوعیّه هم احتیاط واجب نیست.