- دیباچه 1
- پیش گفتار 4
- بخش اوّل: فقر در آیینه کلام معصومین علیهم السلام 6
- اشاره 6
- اشاره 7
- فصل اول: کلیات 7
- فقر در لغت و اصطلاح 7
- فقر در روایات 8
- اشاره 8
- 1. خوراک و پوشاک 10
- 3. مرکب 11
- 2. مسکن مناسب و فراخ 11
- اشاره 12
- 4. دیگر نیازهای زندگی 12
- الف _ هزینه های ازدواج 12
- ب _ هزینه استخدام خدمتکار و تعمیر و نگهداری لوازم زندگی 13
- ه _ هزینه مواد خوش بو کننده 14
- د _ هزینه جشن عید و دید و بازدید 14
- ج _ هزینه زندگی فرزندان، پدر و مادر، همسر و مملوک(غلام و حیوان) 14
- گونه های فقر 19
- 1. فقر مطلق 19
- اشاره 19
- 2. فقر نسبی 20
- 4. فقر فرهنگی 20
- 3. فقر طبیعی 20
- 5. فقر روحی و معنوی 21
- 6. فقر واقعی 22
- اشاره 24
- فصل دوم: نکوهش و ستایش فقر 24
- 1. نکوهش فقر 24
- 2. ستایش فقر 28
- فصل سوّم: پی آمدهای فردی و اجتماعی فقر 36
- پی آمدهای فردی فقر 36
- اشاره 36
- الف _ سستی ایمان و پریشانی فکر 36
- ب _ خواری و خود کم بینی 39
- الف _ محروم ماندن از حقوق اجتماعی 42
- ج _ دست زدن به خطا و گناه 42
- پی آمدهای اجتماعی فقر 42
- اشاره 42
- ب _ غربت و تنهایی 44
- ج _ پیدایش فساد اداری 45
- د _ پیدایش فساد اجتماعی 46
- فصل چهارم: فقر؛ آزمون الهی 48
- اشاره 48
- یاری رسانی به فقیران 49
- راه کارهای یاری رسانی به فقیران 52
- نکوهش فقرنمایی و گدایی 53
- فضیلت اظهار بی نیازی 58
- پی آمدهای تحقیر فقیران 60
- پی آمدهای تکریم فقیران 62
- جایگاه فقیران در آخرت 64
- بخش دوّم: عوامل فقر 67
- اشاره 67
- الف _ عوامل معنوی 68
- اشاره 68
- فصل اول: عوامل معنوی 68
- اشاره 68
- 1. آزمندی 68
- 2. زیاده خواهی 70
- 3. بخل ورزی 71
- 4. ستم کاری، خیانت ورزی و دروغ گویی 73
- 5. فقرنمایی 74
- 6. اسراف و تبذیر 75
- 8. ترک نظافت 77
- 7. ترک صله رحم 77
- اشاره 79
- 1. انحصار ثروت در دست توانگران 79
- فصل دوم: عوامل مادی 79
- 2. انحصار منابع درآمد در دست یک طبقه اجتماعی 80
- 3. ثروت اندوزی زمام داران 81
- 4. مدیریت ناکارآمد 84
- 5. تنبلی و بی حوصلگی در کار 88
- 6. رهبانیت و گوشه نشینی 93
- 7. بی تدبیری در اداره زندگی 98
- بخش سوّم: راه های مبارزه با فقر 100
- اشاره 100
- فصل اول: سیره عملی معصومین علیهم السلام در مبارزه با فقر 101
- اشاره 101
- 1. انفاق و یاری رسانی به فقیران 102
- 2. پرداخت قرض الحسنه 104
- 3. کار و تلاش 106
- اشاره 109
- وظایف فردی در مبارزه با فقر 109
- فصل دوم: سیره علمی معصومین علیهم السلام در مبارزه با فقر 109
- اشاره 109
- الف _ راه های معنوی 109
- 1. دانش اندوزی 109
- 2. بردباری 111
- 3. قناعت و صرفه جویی 113
- 4. هم نشینی با نیازمندان و برآوردن نیاز آنان 115
- 5. درست کاری و امانت داری 119
- 6. پرهیز از گناه 122
- ب _ راه های مادی 124
- 1. کار 124
- اشاره 124
- اشاره 131
- 1. بدنی 131
- 5. علمی 132
- 2. روحی 132
- 3. حیاتی 132
- 4. تربیتی 132
- 7. اجتماعی 133
- 6. اخلاقی 133
- 8. محیطی و خانوادگی 134
- 9. اقتصادی 135
- 11. فرهنگی 136
- 10. تشریعی 136
- 13. دفاعی 137
- 12. سیاسی 137
- 14. هنری 138
- 16. صنعتی 138
- 15. پیشرفتی 138
- 2. حسن تدبیر در زندگی 139
- 17. رفاهی 139
- 3. میانه روی در هزینه ها 141
- 4. اهمیت کار کشاورزی 143
- 5. غنیمت شمردن فرصت ها 146
- 6. پرداخت وجوهات (زکات و خمس) 148
- اشاره 152
- اشاره 152
- وظایف اجتماعی در مبارزه با فقر 152
- 1. تعاون و همیاری اجتماعی 152
- الف _ آیات 153
- ب _ روایات 154
- الف _ آیات 161
- اشاره 161
- 2. پرداخت قرض الحسنه 161
- ب _ روایات 162
- 3. نظارت بر کار دولت 164
- وظایف دولت در مبارزه با فقر 168
- اشاره 168
- 1. تأمین اجتماعی 169
- 2. نظارت بر بازار و فعالیت های اقتصادی 172
- اشاره 180
- 3. تلاش برای گسترش تجارت و صنعت 180
- تشویق به تجارت و صنعت 182
- 4. پشتیبانی از کشاورزی و دام داری 183
- 5. کارآفرینی 186
- 6. تشکیل صندوق های تعاونی 188
- 7. ایجاد امنیت اقتصادی 189
- 8. مبارزه با مفاسد اقتصادی (محتکران، گران فروشان و...) 193
- 9. مبارزه با فساد مالی کارگزاران (اختلاس، رشوه و...) 197
- اشاره 197
- الف _ بازخواست از خیانت کاران 198
- ب _ برخورد با سودجویان 200
- ج _ برخورد شدید با فرماندار خیانت کار 201
- د _ اعتراض شدید امام علیه السلام به شریح قاضی 201
- ه _ برخورد شدید با رشوه خواری 203
- 10. سپردن کار به دست افراد اصلح (متعهد و کاردان) 205
- اشاره 205
- الف) معیارهای گزینش کارگزاران در آیات 207
- ب) معیارهای گزینش کارگزاران در روایات 208
- اشاره 212
- بخش چهارم: همراه با برنامه سازان 212
- نقش رسانه در مبارزه با فقر 213
- پرسش های مردمی 214
- پرسش های کارشناسی 215
- معرفی کتاب 217
- الف _ منابع فارسی 217
- ب _ منابع عربی 218
- کتاب نامه 219
دیباچه
دیباچه
فراهم آوردن وسایل آسایش و آرامش فردی در راستای تحقق نیک بختی انسان و نزدیکی او به خداوند متعال است. اسلام مانند دیگر ادیان الهی بر ریشه کن کردن فقر و تأمین رفاه عمومی تأکید فراوان دارد. در اندیشه اسلام، خداوند هر آن چه را در آسمان ها و زمین هست، برای آسایش انسان آفریده است و همه بندگان در بهره وری از این نعمت های خدادادی، حقوق یکسان دارند.
مکتب اسلام، فقر را هم چون غده سرطانی، ذوب کننده ایمان و فلج کننده پیکره کارآمد جامعه می داند. ریشه کنی فقر و محرومیت وبرآوردن نیازهای انسانی در سیره علمی و عملی معصومین علیهم السلام و رشد واقعی انسان ها با حفظ آزادگی در رشد اقتصادی از اهداف اساسی اسلام به شمار می رود.
اسلام، کسانی را که با برخورداری از مواهب بسیار، همواره خود را نیازمند می پندارند و در اندیشه افزودن بر دارایی خویش، با دیدن مردم دارا، شعله های آز و حرص در دل و جان آنان شعله ور می گردد، نکوهش می کند و در مقابل، افرادی را که استغنا دارند، می ستاید؛ زیرا اینان با این که تنگدستند، در درون خود احساس آرامش و بی نیازی و عزّت مندی می کنند. امام باقر علیه السلام در وصف این دو دسته می فرماید:
هیچ فقری چون فقر روحی و هیچ توانگری چون استغنای روحی نیست.(1)
1- تحف العقول عن آل الرسول، ص 208.