- دیباچه 1
- پیش گفتار 4
- اشاره 6
- بخش اوّل: فقر در آیینه کلام معصومین علیهم السلام 6
- اشاره 7
- فصل اول: کلیات 7
- فقر در لغت و اصطلاح 7
- فقر در روایات 8
- اشاره 8
- 1. خوراک و پوشاک 10
- 2. مسکن مناسب و فراخ 11
- 3. مرکب 11
- 4. دیگر نیازهای زندگی 12
- الف _ هزینه های ازدواج 12
- اشاره 12
- ب _ هزینه استخدام خدمتکار و تعمیر و نگهداری لوازم زندگی 13
- ج _ هزینه زندگی فرزندان، پدر و مادر، همسر و مملوک(غلام و حیوان) 14
- د _ هزینه جشن عید و دید و بازدید 14
- ه _ هزینه مواد خوش بو کننده 14
- اشاره 19
- 1. فقر مطلق 19
- گونه های فقر 19
- 4. فقر فرهنگی 20
- 2. فقر نسبی 20
- 3. فقر طبیعی 20
- 5. فقر روحی و معنوی 21
- 6. فقر واقعی 22
- اشاره 24
- 1. نکوهش فقر 24
- فصل دوم: نکوهش و ستایش فقر 24
- 2. ستایش فقر 28
- پی آمدهای فردی فقر 36
- فصل سوّم: پی آمدهای فردی و اجتماعی فقر 36
- اشاره 36
- الف _ سستی ایمان و پریشانی فکر 36
- ب _ خواری و خود کم بینی 39
- الف _ محروم ماندن از حقوق اجتماعی 42
- اشاره 42
- ج _ دست زدن به خطا و گناه 42
- پی آمدهای اجتماعی فقر 42
- ب _ غربت و تنهایی 44
- ج _ پیدایش فساد اداری 45
- د _ پیدایش فساد اجتماعی 46
- فصل چهارم: فقر؛ آزمون الهی 48
- اشاره 48
- یاری رسانی به فقیران 49
- راه کارهای یاری رسانی به فقیران 52
- نکوهش فقرنمایی و گدایی 53
- فضیلت اظهار بی نیازی 58
- پی آمدهای تحقیر فقیران 60
- پی آمدهای تکریم فقیران 62
- جایگاه فقیران در آخرت 64
- اشاره 67
- بخش دوّم: عوامل فقر 67
- اشاره 68
- 1. آزمندی 68
- الف _ عوامل معنوی 68
- اشاره 68
- فصل اول: عوامل معنوی 68
- 2. زیاده خواهی 70
- 3. بخل ورزی 71
- 4. ستم کاری، خیانت ورزی و دروغ گویی 73
- 5. فقرنمایی 74
- 6. اسراف و تبذیر 75
- 7. ترک صله رحم 77
- 8. ترک نظافت 77
- 1. انحصار ثروت در دست توانگران 79
- اشاره 79
- فصل دوم: عوامل مادی 79
- 2. انحصار منابع درآمد در دست یک طبقه اجتماعی 80
- 3. ثروت اندوزی زمام داران 81
- 4. مدیریت ناکارآمد 84
- 5. تنبلی و بی حوصلگی در کار 88
- 6. رهبانیت و گوشه نشینی 93
- 7. بی تدبیری در اداره زندگی 98
- بخش سوّم: راه های مبارزه با فقر 100
- اشاره 100
- اشاره 101
- فصل اول: سیره عملی معصومین علیهم السلام در مبارزه با فقر 101
- 1. انفاق و یاری رسانی به فقیران 102
- 2. پرداخت قرض الحسنه 104
- 3. کار و تلاش 106
- فصل دوم: سیره علمی معصومین علیهم السلام در مبارزه با فقر 109
- اشاره 109
- اشاره 109
- الف _ راه های معنوی 109
- وظایف فردی در مبارزه با فقر 109
- 1. دانش اندوزی 109
- 2. بردباری 111
- 3. قناعت و صرفه جویی 113
- 4. هم نشینی با نیازمندان و برآوردن نیاز آنان 115
- 5. درست کاری و امانت داری 119
- 6. پرهیز از گناه 122
- اشاره 124
- 1. کار 124
- ب _ راه های مادی 124
- اشاره 131
- 1. بدنی 131
- 4. تربیتی 132
- 3. حیاتی 132
- 2. روحی 132
- 5. علمی 132
- 6. اخلاقی 133
- 7. اجتماعی 133
- 8. محیطی و خانوادگی 134
- 9. اقتصادی 135
- 10. تشریعی 136
- 11. فرهنگی 136
- 13. دفاعی 137
- 12. سیاسی 137
- 15. پیشرفتی 138
- 14. هنری 138
- 16. صنعتی 138
- 17. رفاهی 139
- 2. حسن تدبیر در زندگی 139
- 3. میانه روی در هزینه ها 141
- 4. اهمیت کار کشاورزی 143
- 5. غنیمت شمردن فرصت ها 146
- 6. پرداخت وجوهات (زکات و خمس) 148
- اشاره 152
- وظایف اجتماعی در مبارزه با فقر 152
- اشاره 152
- 1. تعاون و همیاری اجتماعی 152
- الف _ آیات 153
- ب _ روایات 154
- الف _ آیات 161
- اشاره 161
- 2. پرداخت قرض الحسنه 161
- ب _ روایات 162
- 3. نظارت بر کار دولت 164
- وظایف دولت در مبارزه با فقر 168
- اشاره 168
- 1. تأمین اجتماعی 169
- 2. نظارت بر بازار و فعالیت های اقتصادی 172
- اشاره 180
- 3. تلاش برای گسترش تجارت و صنعت 180
- تشویق به تجارت و صنعت 182
- 4. پشتیبانی از کشاورزی و دام داری 183
- 5. کارآفرینی 186
- 6. تشکیل صندوق های تعاونی 188
- 7. ایجاد امنیت اقتصادی 189
- 8. مبارزه با مفاسد اقتصادی (محتکران، گران فروشان و...) 193
- اشاره 197
- 9. مبارزه با فساد مالی کارگزاران (اختلاس، رشوه و...) 197
- الف _ بازخواست از خیانت کاران 198
- ب _ برخورد با سودجویان 200
- ج _ برخورد شدید با فرماندار خیانت کار 201
- د _ اعتراض شدید امام علیه السلام به شریح قاضی 201
- ه _ برخورد شدید با رشوه خواری 203
- 10. سپردن کار به دست افراد اصلح (متعهد و کاردان) 205
- اشاره 205
- الف) معیارهای گزینش کارگزاران در آیات 207
- ب) معیارهای گزینش کارگزاران در روایات 208
- اشاره 212
- بخش چهارم: همراه با برنامه سازان 212
- نقش رسانه در مبارزه با فقر 213
- پرسش های مردمی 214
- پرسش های کارشناسی 215
- الف _ منابع فارسی 217
- معرفی کتاب 217
- ب _ منابع عربی 218
- کتاب نامه 219
پاک سرشت. دین دار، به خاطر دینش آبروی تو را حفظ می کند و جوان مرد بهخاطر جوان مردیش، حیا می کند که تو را ناامید سازد. هم چنین شرافت انسان پاک سرشت، مانع می شود که تو را دست خالی رد کند و می داند که تو دوست نداری آبرویت بریزد».(1)
3. کار و تلاش
3. کار و تلاش
یکی از سیره های عملی معصومین علیهم السلام در مبارزه با فقر این بود که با کار کردن، مردم را به صورت عملی به مبارزه با فقر تشویق می کردند. در این باره نمونه های فراوانی نقل شده است که در زیر به برخی از آن ها اشاره می کنیم:
امام صادق علیه السلام می فرماید:
کَانَ أمیرالمؤمنین علیه السلام یَضْرِبُ بِالمَرِّ وَ یَسْتَخْرِجُ الأَرضین... وَ إنّ أَمِیرَالْمؤمِنین علیه السلام أعْتَقَ ألْفَ مَمْلُوکٍ مِن مَالِهِ وَ کَدِّ یَدِهِ.(2)
امیرالمؤمنین علی علیه السلام بیل می زد و شخم می کرد (و آب از زمین بیرون می آورد)... امیرالمؤمنین علی علیه السلام از مال و دسترنج خود هزار برده آزاد کرد.
ایشان در روایت دیگری می فرماید:
کَانَ أَمِیرالْمؤمِنِین علیه السلام یَحتَطِبُ وَ یَسْتَقِی وَ یَکْنُسُ، وَ کَانَت فَاطِمَهُ تَطْحَنُ وَ تَعْجِنُ وَ تَخْبِزُ.(3)
امیرالمؤمنین علی علیه السلام هیزم جمع می کرد، از چاه آب می کشید و به جاروب کردن خانه می پرداخت. فاطمه علیهاالسلام نیز با دستاس، گندم را آرد می کرد، سپس آن را خمیر می کرد و نان می پخت.
1- تحف العقول عن آل الرسول، مترجم، ص 281، ح 12.
2- الفروع من الکافی، ج 5، کتاب المعیشه، باب 4، ح 2.
3- وسائل الشیعه، ج 12، ص 24، کتاب التجاره، باب 9، ح 10.