- دیباچه 1
- پیش گفتار 4
- بخش اوّل: فقر در آیینه کلام معصومین علیهم السلام 6
- اشاره 6
- اشاره 7
- فقر در لغت و اصطلاح 7
- فصل اول: کلیات 7
- فقر در روایات 8
- اشاره 8
- 1. خوراک و پوشاک 10
- 3. مرکب 11
- 2. مسکن مناسب و فراخ 11
- 4. دیگر نیازهای زندگی 12
- اشاره 12
- الف _ هزینه های ازدواج 12
- ب _ هزینه استخدام خدمتکار و تعمیر و نگهداری لوازم زندگی 13
- ه _ هزینه مواد خوش بو کننده 14
- د _ هزینه جشن عید و دید و بازدید 14
- ج _ هزینه زندگی فرزندان، پدر و مادر، همسر و مملوک(غلام و حیوان) 14
- گونه های فقر 19
- اشاره 19
- 1. فقر مطلق 19
- 3. فقر طبیعی 20
- 2. فقر نسبی 20
- 4. فقر فرهنگی 20
- 5. فقر روحی و معنوی 21
- 6. فقر واقعی 22
- اشاره 24
- فصل دوم: نکوهش و ستایش فقر 24
- 1. نکوهش فقر 24
- 2. ستایش فقر 28
- پی آمدهای فردی فقر 36
- اشاره 36
- الف _ سستی ایمان و پریشانی فکر 36
- فصل سوّم: پی آمدهای فردی و اجتماعی فقر 36
- ب _ خواری و خود کم بینی 39
- الف _ محروم ماندن از حقوق اجتماعی 42
- اشاره 42
- پی آمدهای اجتماعی فقر 42
- ج _ دست زدن به خطا و گناه 42
- ب _ غربت و تنهایی 44
- ج _ پیدایش فساد اداری 45
- د _ پیدایش فساد اجتماعی 46
- فصل چهارم: فقر؛ آزمون الهی 48
- اشاره 48
- یاری رسانی به فقیران 49
- راه کارهای یاری رسانی به فقیران 52
- نکوهش فقرنمایی و گدایی 53
- فضیلت اظهار بی نیازی 58
- پی آمدهای تحقیر فقیران 60
- پی آمدهای تکریم فقیران 62
- جایگاه فقیران در آخرت 64
- اشاره 67
- بخش دوّم: عوامل فقر 67
- اشاره 68
- الف _ عوامل معنوی 68
- اشاره 68
- فصل اول: عوامل معنوی 68
- 1. آزمندی 68
- 2. زیاده خواهی 70
- 3. بخل ورزی 71
- 4. ستم کاری، خیانت ورزی و دروغ گویی 73
- 5. فقرنمایی 74
- 6. اسراف و تبذیر 75
- 8. ترک نظافت 77
- 7. ترک صله رحم 77
- اشاره 79
- فصل دوم: عوامل مادی 79
- 1. انحصار ثروت در دست توانگران 79
- 2. انحصار منابع درآمد در دست یک طبقه اجتماعی 80
- 3. ثروت اندوزی زمام داران 81
- 4. مدیریت ناکارآمد 84
- 5. تنبلی و بی حوصلگی در کار 88
- 6. رهبانیت و گوشه نشینی 93
- 7. بی تدبیری در اداره زندگی 98
- بخش سوّم: راه های مبارزه با فقر 100
- اشاره 100
- فصل اول: سیره عملی معصومین علیهم السلام در مبارزه با فقر 101
- اشاره 101
- 1. انفاق و یاری رسانی به فقیران 102
- 2. پرداخت قرض الحسنه 104
- 3. کار و تلاش 106
- فصل دوم: سیره علمی معصومین علیهم السلام در مبارزه با فقر 109
- اشاره 109
- وظایف فردی در مبارزه با فقر 109
- الف _ راه های معنوی 109
- 1. دانش اندوزی 109
- اشاره 109
- 2. بردباری 111
- 3. قناعت و صرفه جویی 113
- 4. هم نشینی با نیازمندان و برآوردن نیاز آنان 115
- 5. درست کاری و امانت داری 119
- 6. پرهیز از گناه 122
- ب _ راه های مادی 124
- 1. کار 124
- اشاره 124
- اشاره 131
- 1. بدنی 131
- 4. تربیتی 132
- 3. حیاتی 132
- 2. روحی 132
- 5. علمی 132
- 6. اخلاقی 133
- 7. اجتماعی 133
- 8. محیطی و خانوادگی 134
- 9. اقتصادی 135
- 11. فرهنگی 136
- 10. تشریعی 136
- 13. دفاعی 137
- 12. سیاسی 137
- 14. هنری 138
- 16. صنعتی 138
- 15. پیشرفتی 138
- 17. رفاهی 139
- 2. حسن تدبیر در زندگی 139
- 3. میانه روی در هزینه ها 141
- 4. اهمیت کار کشاورزی 143
- 5. غنیمت شمردن فرصت ها 146
- 6. پرداخت وجوهات (زکات و خمس) 148
- 1. تعاون و همیاری اجتماعی 152
- اشاره 152
- وظایف اجتماعی در مبارزه با فقر 152
- اشاره 152
- الف _ آیات 153
- ب _ روایات 154
- الف _ آیات 161
- 2. پرداخت قرض الحسنه 161
- اشاره 161
- ب _ روایات 162
- 3. نظارت بر کار دولت 164
- وظایف دولت در مبارزه با فقر 168
- اشاره 168
- 1. تأمین اجتماعی 169
- 2. نظارت بر بازار و فعالیت های اقتصادی 172
- اشاره 180
- 3. تلاش برای گسترش تجارت و صنعت 180
- تشویق به تجارت و صنعت 182
- 4. پشتیبانی از کشاورزی و دام داری 183
- 5. کارآفرینی 186
- 6. تشکیل صندوق های تعاونی 188
- 7. ایجاد امنیت اقتصادی 189
- 8. مبارزه با مفاسد اقتصادی (محتکران، گران فروشان و...) 193
- 9. مبارزه با فساد مالی کارگزاران (اختلاس، رشوه و...) 197
- اشاره 197
- الف _ بازخواست از خیانت کاران 198
- ب _ برخورد با سودجویان 200
- د _ اعتراض شدید امام علیه السلام به شریح قاضی 201
- ج _ برخورد شدید با فرماندار خیانت کار 201
- ه _ برخورد شدید با رشوه خواری 203
- اشاره 205
- 10. سپردن کار به دست افراد اصلح (متعهد و کاردان) 205
- الف) معیارهای گزینش کارگزاران در آیات 207
- ب) معیارهای گزینش کارگزاران در روایات 208
- بخش چهارم: همراه با برنامه سازان 212
- اشاره 212
- نقش رسانه در مبارزه با فقر 213
- پرسش های مردمی 214
- پرسش های کارشناسی 215
- معرفی کتاب 217
- الف _ منابع فارسی 217
- ب _ منابع عربی 218
- کتاب نامه 219
رسول خدا صلی الله علیه و آله می فرماید:
لیْسَ الْغِنَی عَنْ کَثْرَهِ الْعَرَض، وَ لکِنَّ الْغِنَی غِنَی النَّفْس.(1)
توانگری به زیادی مال نیست، بلکه توانگری حقیقی، بی نیازی روح است.
و امیرالمؤمنین علیه السلام نیز دراین باره می فرماید:
اَکْبَرُ الْبَلاَءِ فَقْرُ النَّفْسِ.(2)
فقر نفس بزرگ ترین بلاست.
ایشان در روایت دیگری فرموده است:
شَرُّ الْفَقْرِ فَقْرُ النَّفْسِ.(3)
بدترین فقر و نداری آن است که انسان از نظر روحی و معنوی، فقیر باشد.
امام باقر علیه السلام نیز می فرماید:
لاَ فَقْرَ کَفَقْرِ الْقَلْبِ، وَ لاَ غِنی کَغِنَی النَّفْسِ.(4)
هیچ فقری هم چون فقر قلب و هیچ غنایی هم چون غنای نفس نیست.
6. فقر واقعی
6. فقر واقعی
در آموزه های اسلامی، گونه ای از فقر مطرح شده است که می توان آن را فقر واقعی نامید. بر اساس بینش اسلامی، ثروت و فقر واقعی، پس از حساب رسی کردار آدمی در جهان آخرت پدیدار می شود.(5)
بدین ترتیب، هر کس با بهره گیری مناسب از نعمت زندگی و امکانات
1- تحف العقول عن آل الرسول، ص 61، ح 167.
2- غررالحکم و دررالکلم، ج 1، ص 446، فصل 41، ح 51.
3- غررالحکم و دررالکلم، ج 1، ص 446، فصل 41، ح 50.
4- تحف العقول عن آل الرسول، ص 327.
5- امام علی علیه السلام فرمود: «اَلْغِنی وَ الْفَقْرُ بَعْدَ الْعَرْضِ عَلَی اللَّهِ؛ دارایی و ناداری پس از عرضه شدن اعمال بر خدا آشکار می شود.» نهج البلاغه دشتی، حکمت 452.