- دیباچه 1
- پیش گفتار 4
- بخش اوّل: فقر در آیینه کلام معصومین علیهم السلام 6
- اشاره 6
- فقر در لغت و اصطلاح 7
- اشاره 7
- فصل اول: کلیات 7
- فقر در روایات 8
- اشاره 8
- 1. خوراک و پوشاک 10
- 3. مرکب 11
- 2. مسکن مناسب و فراخ 11
- 4. دیگر نیازهای زندگی 12
- اشاره 12
- الف _ هزینه های ازدواج 12
- ب _ هزینه استخدام خدمتکار و تعمیر و نگهداری لوازم زندگی 13
- ه _ هزینه مواد خوش بو کننده 14
- ج _ هزینه زندگی فرزندان، پدر و مادر، همسر و مملوک(غلام و حیوان) 14
- د _ هزینه جشن عید و دید و بازدید 14
- اشاره 19
- 1. فقر مطلق 19
- گونه های فقر 19
- 3. فقر طبیعی 20
- 2. فقر نسبی 20
- 4. فقر فرهنگی 20
- 5. فقر روحی و معنوی 21
- 6. فقر واقعی 22
- اشاره 24
- فصل دوم: نکوهش و ستایش فقر 24
- 1. نکوهش فقر 24
- 2. ستایش فقر 28
- پی آمدهای فردی فقر 36
- اشاره 36
- الف _ سستی ایمان و پریشانی فکر 36
- فصل سوّم: پی آمدهای فردی و اجتماعی فقر 36
- ب _ خواری و خود کم بینی 39
- الف _ محروم ماندن از حقوق اجتماعی 42
- اشاره 42
- ج _ دست زدن به خطا و گناه 42
- پی آمدهای اجتماعی فقر 42
- ب _ غربت و تنهایی 44
- ج _ پیدایش فساد اداری 45
- د _ پیدایش فساد اجتماعی 46
- فصل چهارم: فقر؛ آزمون الهی 48
- اشاره 48
- یاری رسانی به فقیران 49
- راه کارهای یاری رسانی به فقیران 52
- نکوهش فقرنمایی و گدایی 53
- فضیلت اظهار بی نیازی 58
- پی آمدهای تحقیر فقیران 60
- پی آمدهای تکریم فقیران 62
- جایگاه فقیران در آخرت 64
- بخش دوّم: عوامل فقر 67
- اشاره 67
- فصل اول: عوامل معنوی 68
- الف _ عوامل معنوی 68
- اشاره 68
- اشاره 68
- 1. آزمندی 68
- 2. زیاده خواهی 70
- 3. بخل ورزی 71
- 4. ستم کاری، خیانت ورزی و دروغ گویی 73
- 5. فقرنمایی 74
- 6. اسراف و تبذیر 75
- 8. ترک نظافت 77
- 7. ترک صله رحم 77
- اشاره 79
- فصل دوم: عوامل مادی 79
- 1. انحصار ثروت در دست توانگران 79
- 2. انحصار منابع درآمد در دست یک طبقه اجتماعی 80
- 3. ثروت اندوزی زمام داران 81
- 4. مدیریت ناکارآمد 84
- 5. تنبلی و بی حوصلگی در کار 88
- 6. رهبانیت و گوشه نشینی 93
- 7. بی تدبیری در اداره زندگی 98
- اشاره 100
- بخش سوّم: راه های مبارزه با فقر 100
- اشاره 101
- فصل اول: سیره عملی معصومین علیهم السلام در مبارزه با فقر 101
- 1. انفاق و یاری رسانی به فقیران 102
- 2. پرداخت قرض الحسنه 104
- 3. کار و تلاش 106
- الف _ راه های معنوی 109
- اشاره 109
- فصل دوم: سیره علمی معصومین علیهم السلام در مبارزه با فقر 109
- اشاره 109
- وظایف فردی در مبارزه با فقر 109
- 1. دانش اندوزی 109
- 2. بردباری 111
- 3. قناعت و صرفه جویی 113
- 4. هم نشینی با نیازمندان و برآوردن نیاز آنان 115
- 5. درست کاری و امانت داری 119
- 6. پرهیز از گناه 122
- اشاره 124
- ب _ راه های مادی 124
- 1. کار 124
- اشاره 131
- 1. بدنی 131
- 4. تربیتی 132
- 3. حیاتی 132
- 2. روحی 132
- 5. علمی 132
- 6. اخلاقی 133
- 7. اجتماعی 133
- 8. محیطی و خانوادگی 134
- 9. اقتصادی 135
- 11. فرهنگی 136
- 10. تشریعی 136
- 13. دفاعی 137
- 12. سیاسی 137
- 15. پیشرفتی 138
- 14. هنری 138
- 16. صنعتی 138
- 2. حسن تدبیر در زندگی 139
- 17. رفاهی 139
- 3. میانه روی در هزینه ها 141
- 4. اهمیت کار کشاورزی 143
- 5. غنیمت شمردن فرصت ها 146
- 6. پرداخت وجوهات (زکات و خمس) 148
- وظایف اجتماعی در مبارزه با فقر 152
- اشاره 152
- 1. تعاون و همیاری اجتماعی 152
- اشاره 152
- الف _ آیات 153
- ب _ روایات 154
- 2. پرداخت قرض الحسنه 161
- اشاره 161
- الف _ آیات 161
- ب _ روایات 162
- 3. نظارت بر کار دولت 164
- وظایف دولت در مبارزه با فقر 168
- اشاره 168
- 1. تأمین اجتماعی 169
- 2. نظارت بر بازار و فعالیت های اقتصادی 172
- 3. تلاش برای گسترش تجارت و صنعت 180
- اشاره 180
- تشویق به تجارت و صنعت 182
- 4. پشتیبانی از کشاورزی و دام داری 183
- 5. کارآفرینی 186
- 6. تشکیل صندوق های تعاونی 188
- 7. ایجاد امنیت اقتصادی 189
- 8. مبارزه با مفاسد اقتصادی (محتکران، گران فروشان و...) 193
- 9. مبارزه با فساد مالی کارگزاران (اختلاس، رشوه و...) 197
- اشاره 197
- الف _ بازخواست از خیانت کاران 198
- ب _ برخورد با سودجویان 200
- د _ اعتراض شدید امام علیه السلام به شریح قاضی 201
- ج _ برخورد شدید با فرماندار خیانت کار 201
- ه _ برخورد شدید با رشوه خواری 203
- اشاره 205
- 10. سپردن کار به دست افراد اصلح (متعهد و کاردان) 205
- الف) معیارهای گزینش کارگزاران در آیات 207
- ب) معیارهای گزینش کارگزاران در روایات 208
- بخش چهارم: همراه با برنامه سازان 212
- اشاره 212
- نقش رسانه در مبارزه با فقر 213
- پرسش های مردمی 214
- پرسش های کارشناسی 215
- الف _ منابع فارسی 217
- معرفی کتاب 217
- ب _ منابع عربی 218
- کتاب نامه 219
فصل دوم: نکوهش و ستایش فقر
اشاره
فصل دوم: نکوهش و ستایش فقر
درباره نکوهش و ستایش فقر، روایات فراوانی از ائمه معصومین علیهم السلام نقل شده است. ابتدا روایات مربوط به هر موضوعی را می آوریم. سپس در پایان، به بررسی آن ها می پردازیم.
1. نکوهش فقر
رسول خدا صلی الله علیه و آله در وصیتی به امام علی علیه السلام فرمود:
یَا علی! أَرْبَعَهٌ مِنْ قَوَاصِمِ الظَهْرِ: اِمَامٌ یَعْصِی اللّهَ عَزَّوَجَلَّ وَ یُطاعُ اَمْرُهُ وَ زَوْجَهٌ یَحْفَظُهَا زَوْجُهَا وَ هِیَ تَخُونَهُ، وَ فَقْرٌ لاَ یَجِدُ صَاحِبُهُ مُداوِیا، وَ جَارُ سَوْءٍ فِی دَارِ مُقامٍ.(1)
یاعلی! چهار چیز کمر شکن است:
الف) امام و رهبری که نافرمانی خدا کند و مردمان از او فرمان برند.
ب) همسری که شوهر نگهدار اوست، ولی او به شوهرش خیانت می کند.
ج) فقری که فقیر برای آن درمانی نیابد.
د) همسایه بد در محل زندگی.
ایشان در ادامه می فرماید:
لَو لاَ رَحْمَهُ رَبّی عَلَی فُقَراءِ أُمَّتی کَادَ الْفَقْرُ َیکُونُ کُفْرَا... .(2)
اگر رحمت و شفقت پروردگار متعال، فقیران امتم را دربرنمی گرفت، نزدیک بود که فقر به کفر تبدیل شود.
1- بحارالانوار، ج 72، باب 94، ح 58.
2- بحارالانوار، ج 72، ص 47، کتاب الایمان و الکفر، باب 94، ح 58.