- دیباچه 1
- پیش گفتار 4
- اشاره 6
- بخش اوّل: فقر در آیینه کلام معصومین علیهم السلام 6
- اشاره 7
- فقر در لغت و اصطلاح 7
- فصل اول: کلیات 7
- فقر در روایات 8
- اشاره 8
- 1. خوراک و پوشاک 10
- 3. مرکب 11
- 2. مسکن مناسب و فراخ 11
- 4. دیگر نیازهای زندگی 12
- اشاره 12
- الف _ هزینه های ازدواج 12
- ب _ هزینه استخدام خدمتکار و تعمیر و نگهداری لوازم زندگی 13
- د _ هزینه جشن عید و دید و بازدید 14
- ج _ هزینه زندگی فرزندان، پدر و مادر، همسر و مملوک(غلام و حیوان) 14
- ه _ هزینه مواد خوش بو کننده 14
- گونه های فقر 19
- اشاره 19
- 1. فقر مطلق 19
- 4. فقر فرهنگی 20
- 2. فقر نسبی 20
- 3. فقر طبیعی 20
- 5. فقر روحی و معنوی 21
- 6. فقر واقعی 22
- اشاره 24
- فصل دوم: نکوهش و ستایش فقر 24
- 1. نکوهش فقر 24
- 2. ستایش فقر 28
- اشاره 36
- الف _ سستی ایمان و پریشانی فکر 36
- فصل سوّم: پی آمدهای فردی و اجتماعی فقر 36
- پی آمدهای فردی فقر 36
- ب _ خواری و خود کم بینی 39
- الف _ محروم ماندن از حقوق اجتماعی 42
- پی آمدهای اجتماعی فقر 42
- اشاره 42
- ج _ دست زدن به خطا و گناه 42
- ب _ غربت و تنهایی 44
- ج _ پیدایش فساد اداری 45
- د _ پیدایش فساد اجتماعی 46
- فصل چهارم: فقر؛ آزمون الهی 48
- اشاره 48
- یاری رسانی به فقیران 49
- راه کارهای یاری رسانی به فقیران 52
- نکوهش فقرنمایی و گدایی 53
- فضیلت اظهار بی نیازی 58
- پی آمدهای تحقیر فقیران 60
- پی آمدهای تکریم فقیران 62
- جایگاه فقیران در آخرت 64
- بخش دوّم: عوامل فقر 67
- اشاره 67
- الف _ عوامل معنوی 68
- فصل اول: عوامل معنوی 68
- اشاره 68
- اشاره 68
- 1. آزمندی 68
- 2. زیاده خواهی 70
- 3. بخل ورزی 71
- 4. ستم کاری، خیانت ورزی و دروغ گویی 73
- 5. فقرنمایی 74
- 6. اسراف و تبذیر 75
- 8. ترک نظافت 77
- 7. ترک صله رحم 77
- اشاره 79
- فصل دوم: عوامل مادی 79
- 1. انحصار ثروت در دست توانگران 79
- 2. انحصار منابع درآمد در دست یک طبقه اجتماعی 80
- 3. ثروت اندوزی زمام داران 81
- 4. مدیریت ناکارآمد 84
- 5. تنبلی و بی حوصلگی در کار 88
- 6. رهبانیت و گوشه نشینی 93
- 7. بی تدبیری در اداره زندگی 98
- بخش سوّم: راه های مبارزه با فقر 100
- اشاره 100
- فصل اول: سیره عملی معصومین علیهم السلام در مبارزه با فقر 101
- اشاره 101
- 1. انفاق و یاری رسانی به فقیران 102
- 2. پرداخت قرض الحسنه 104
- 3. کار و تلاش 106
- اشاره 109
- الف _ راه های معنوی 109
- وظایف فردی در مبارزه با فقر 109
- فصل دوم: سیره علمی معصومین علیهم السلام در مبارزه با فقر 109
- اشاره 109
- 1. دانش اندوزی 109
- 2. بردباری 111
- 3. قناعت و صرفه جویی 113
- 4. هم نشینی با نیازمندان و برآوردن نیاز آنان 115
- 5. درست کاری و امانت داری 119
- 6. پرهیز از گناه 122
- اشاره 124
- 1. کار 124
- ب _ راه های مادی 124
- اشاره 131
- 1. بدنی 131
- 4. تربیتی 132
- 5. علمی 132
- 2. روحی 132
- 3. حیاتی 132
- 6. اخلاقی 133
- 7. اجتماعی 133
- 8. محیطی و خانوادگی 134
- 9. اقتصادی 135
- 11. فرهنگی 136
- 10. تشریعی 136
- 13. دفاعی 137
- 12. سیاسی 137
- 15. پیشرفتی 138
- 14. هنری 138
- 16. صنعتی 138
- 2. حسن تدبیر در زندگی 139
- 17. رفاهی 139
- 3. میانه روی در هزینه ها 141
- 4. اهمیت کار کشاورزی 143
- 5. غنیمت شمردن فرصت ها 146
- 6. پرداخت وجوهات (زکات و خمس) 148
- 1. تعاون و همیاری اجتماعی 152
- اشاره 152
- وظایف اجتماعی در مبارزه با فقر 152
- اشاره 152
- الف _ آیات 153
- ب _ روایات 154
- الف _ آیات 161
- 2. پرداخت قرض الحسنه 161
- اشاره 161
- ب _ روایات 162
- 3. نظارت بر کار دولت 164
- وظایف دولت در مبارزه با فقر 168
- اشاره 168
- 1. تأمین اجتماعی 169
- 2. نظارت بر بازار و فعالیت های اقتصادی 172
- اشاره 180
- 3. تلاش برای گسترش تجارت و صنعت 180
- تشویق به تجارت و صنعت 182
- 4. پشتیبانی از کشاورزی و دام داری 183
- 5. کارآفرینی 186
- 6. تشکیل صندوق های تعاونی 188
- 7. ایجاد امنیت اقتصادی 189
- 8. مبارزه با مفاسد اقتصادی (محتکران، گران فروشان و...) 193
- اشاره 197
- 9. مبارزه با فساد مالی کارگزاران (اختلاس، رشوه و...) 197
- الف _ بازخواست از خیانت کاران 198
- ب _ برخورد با سودجویان 200
- د _ اعتراض شدید امام علیه السلام به شریح قاضی 201
- ج _ برخورد شدید با فرماندار خیانت کار 201
- ه _ برخورد شدید با رشوه خواری 203
- 10. سپردن کار به دست افراد اصلح (متعهد و کاردان) 205
- اشاره 205
- الف) معیارهای گزینش کارگزاران در آیات 207
- ب) معیارهای گزینش کارگزاران در روایات 208
- بخش چهارم: همراه با برنامه سازان 212
- اشاره 212
- نقش رسانه در مبارزه با فقر 213
- پرسش های مردمی 214
- پرسش های کارشناسی 215
- معرفی کتاب 217
- الف _ منابع فارسی 217
- ب _ منابع عربی 218
- کتاب نامه 219
بی توجهی به آن چه در دست مردمان است، مایه عزت مؤمن در دین او است. آیا این گفته حاتم (طایی) را نشنیده ای که می گفت: «هرگاه تصمیم گرفتم از مردم (و مال مردم) نا امید باشم و جانم آن را پذیرفت، دیدم بی نیاز و توانگر هستم و طمع داشتن (به مال مردم)، عین فقر است».
از امام صادق علیه السلام روایت شده است که:
شَرَفُ المؤمنِ قیامُ الْلَّیْلِ، و عِزُّهُ اسْتِغْناؤُهُ عَنِ النَّاسِ.(1)
شرف مؤمن به قیام (برای نماز خواندن) در شب است و عزت او به بی نیازی از مردم.
ایشان در روایت دیگری می فرماید:
طَلَبُ الْحَوَائِجِ إلی النَّاسِ اِسْتِسْلاَبٌ لِلعزِّ، و مَذْهَبَهٌ للحَیَاءِ؛ وَ الْیَأسُ مِمَّا فِی أَیْدی النَّاسِ عِزٌّ لِلْمُؤمِن فی دینِهِ، وَ الطَّمَعُ هوَ الْفَقْرُ الحاضِر.(2)
نیازهای خود را از مردم خواستن، سبب از دست رفتن عزّت و نابودی شرم و حیاست. نومیدی از آن چه در دست مردمان است، مایه عزت مؤمن در دین او است. آزمندی و طمع یعنی همان فقر و نیازمند بودن به دیگران است.
پی آمدهای تحقیر فقیران
هر چند در متون اسلامی، فقر و نداری نکوهش شده است، با این حال، شخصیت فقیران را باید محترم نگاه داشت. روایات فراوانی از معصومین علیهم السلام درباره نکوهش تحقیر فقیران وارد شده است که اینک یادآور می شویم.
رسول خدا صلی الله علیه و آله در این باره فرموده است:
1- وسائل الشیعه، ج 6، ص 313، أبواب الصدقه، باب 36، ح 1.
2- وسائل الشیعه، ج 6، ص 313، أبواب الصدقه، باب 36، ح 5.