- دیباچه 1
- پیش گفتار 4
- اشاره 6
- بخش اوّل: فقر در آیینه کلام معصومین علیهم السلام 6
- اشاره 7
- فقر در لغت و اصطلاح 7
- فصل اول: کلیات 7
- فقر در روایات 8
- اشاره 8
- 1. خوراک و پوشاک 10
- 3. مرکب 11
- 2. مسکن مناسب و فراخ 11
- 4. دیگر نیازهای زندگی 12
- الف _ هزینه های ازدواج 12
- اشاره 12
- ب _ هزینه استخدام خدمتکار و تعمیر و نگهداری لوازم زندگی 13
- ه _ هزینه مواد خوش بو کننده 14
- د _ هزینه جشن عید و دید و بازدید 14
- ج _ هزینه زندگی فرزندان، پدر و مادر، همسر و مملوک(غلام و حیوان) 14
- اشاره 19
- 1. فقر مطلق 19
- گونه های فقر 19
- 3. فقر طبیعی 20
- 4. فقر فرهنگی 20
- 2. فقر نسبی 20
- 5. فقر روحی و معنوی 21
- 6. فقر واقعی 22
- اشاره 24
- 1. نکوهش فقر 24
- فصل دوم: نکوهش و ستایش فقر 24
- 2. ستایش فقر 28
- اشاره 36
- الف _ سستی ایمان و پریشانی فکر 36
- فصل سوّم: پی آمدهای فردی و اجتماعی فقر 36
- پی آمدهای فردی فقر 36
- ب _ خواری و خود کم بینی 39
- الف _ محروم ماندن از حقوق اجتماعی 42
- ج _ دست زدن به خطا و گناه 42
- پی آمدهای اجتماعی فقر 42
- اشاره 42
- ب _ غربت و تنهایی 44
- ج _ پیدایش فساد اداری 45
- د _ پیدایش فساد اجتماعی 46
- فصل چهارم: فقر؛ آزمون الهی 48
- اشاره 48
- یاری رسانی به فقیران 49
- راه کارهای یاری رسانی به فقیران 52
- نکوهش فقرنمایی و گدایی 53
- فضیلت اظهار بی نیازی 58
- پی آمدهای تحقیر فقیران 60
- پی آمدهای تکریم فقیران 62
- جایگاه فقیران در آخرت 64
- بخش دوّم: عوامل فقر 67
- اشاره 67
- الف _ عوامل معنوی 68
- اشاره 68
- اشاره 68
- فصل اول: عوامل معنوی 68
- 1. آزمندی 68
- 2. زیاده خواهی 70
- 3. بخل ورزی 71
- 4. ستم کاری، خیانت ورزی و دروغ گویی 73
- 5. فقرنمایی 74
- 6. اسراف و تبذیر 75
- 8. ترک نظافت 77
- 7. ترک صله رحم 77
- فصل دوم: عوامل مادی 79
- اشاره 79
- 1. انحصار ثروت در دست توانگران 79
- 2. انحصار منابع درآمد در دست یک طبقه اجتماعی 80
- 3. ثروت اندوزی زمام داران 81
- 4. مدیریت ناکارآمد 84
- 5. تنبلی و بی حوصلگی در کار 88
- 6. رهبانیت و گوشه نشینی 93
- 7. بی تدبیری در اداره زندگی 98
- اشاره 100
- بخش سوّم: راه های مبارزه با فقر 100
- اشاره 101
- فصل اول: سیره عملی معصومین علیهم السلام در مبارزه با فقر 101
- 1. انفاق و یاری رسانی به فقیران 102
- 2. پرداخت قرض الحسنه 104
- 3. کار و تلاش 106
- الف _ راه های معنوی 109
- 1. دانش اندوزی 109
- وظایف فردی در مبارزه با فقر 109
- اشاره 109
- فصل دوم: سیره علمی معصومین علیهم السلام در مبارزه با فقر 109
- اشاره 109
- 2. بردباری 111
- 3. قناعت و صرفه جویی 113
- 4. هم نشینی با نیازمندان و برآوردن نیاز آنان 115
- 5. درست کاری و امانت داری 119
- 6. پرهیز از گناه 122
- ب _ راه های مادی 124
- 1. کار 124
- اشاره 124
- اشاره 131
- 1. بدنی 131
- 2. روحی 132
- 3. حیاتی 132
- 5. علمی 132
- 4. تربیتی 132
- 6. اخلاقی 133
- 7. اجتماعی 133
- 8. محیطی و خانوادگی 134
- 9. اقتصادی 135
- 11. فرهنگی 136
- 10. تشریعی 136
- 13. دفاعی 137
- 12. سیاسی 137
- 14. هنری 138
- 15. پیشرفتی 138
- 16. صنعتی 138
- 2. حسن تدبیر در زندگی 139
- 17. رفاهی 139
- 3. میانه روی در هزینه ها 141
- 4. اهمیت کار کشاورزی 143
- 5. غنیمت شمردن فرصت ها 146
- 6. پرداخت وجوهات (زکات و خمس) 148
- اشاره 152
- اشاره 152
- وظایف اجتماعی در مبارزه با فقر 152
- 1. تعاون و همیاری اجتماعی 152
- الف _ آیات 153
- ب _ روایات 154
- اشاره 161
- الف _ آیات 161
- 2. پرداخت قرض الحسنه 161
- ب _ روایات 162
- 3. نظارت بر کار دولت 164
- اشاره 168
- وظایف دولت در مبارزه با فقر 168
- 1. تأمین اجتماعی 169
- 2. نظارت بر بازار و فعالیت های اقتصادی 172
- اشاره 180
- 3. تلاش برای گسترش تجارت و صنعت 180
- تشویق به تجارت و صنعت 182
- 4. پشتیبانی از کشاورزی و دام داری 183
- 5. کارآفرینی 186
- 6. تشکیل صندوق های تعاونی 188
- 7. ایجاد امنیت اقتصادی 189
- 8. مبارزه با مفاسد اقتصادی (محتکران، گران فروشان و...) 193
- 9. مبارزه با فساد مالی کارگزاران (اختلاس، رشوه و...) 197
- اشاره 197
- الف _ بازخواست از خیانت کاران 198
- ب _ برخورد با سودجویان 200
- ج _ برخورد شدید با فرماندار خیانت کار 201
- د _ اعتراض شدید امام علیه السلام به شریح قاضی 201
- ه _ برخورد شدید با رشوه خواری 203
- 10. سپردن کار به دست افراد اصلح (متعهد و کاردان) 205
- اشاره 205
- الف) معیارهای گزینش کارگزاران در آیات 207
- ب) معیارهای گزینش کارگزاران در روایات 208
- اشاره 212
- بخش چهارم: همراه با برنامه سازان 212
- نقش رسانه در مبارزه با فقر 213
- پرسش های مردمی 214
- پرسش های کارشناسی 215
- معرفی کتاب 217
- الف _ منابع فارسی 217
- ب _ منابع عربی 218
- کتاب نامه 219
امام صادق علیه السلام در روایتی طولانی، با اشاره به لزوم دوستی با فقیران و حفظ حقوق آنان می فرماید:
...مَنْ حَقَّرَهُمْ و تَکَبَّرَ عَلَیْهِمْ فَقَدْ زَلَّ عَنْ دینِ اللّه ِ وَاللّه ُ لَهُ حاقِرٌ ماقِتٌ وَ قَدْ قَالَ اَبُونَا رَسُولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله : أَمَرَنی ربّی بِحُبّ المَساکِینِ الْمُسْلِمینَ مِنْهُمْ... .(1)
کسی که فقیران را کوچک بشمارد و خود را از آنان برتر بداند، از دین خدا منحرف شده است و خداوند دشمن اوست. جد ما پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: خداوند به من دستور داده است فقیران و نیازمندان مسلمان را دوست بدارم.
امام رضا علیه السلام نیز می فرماید:
مَنْ لَقیَ فَقِیرا مسلما فَسَلَّمَ علیهِ خلافَ سَلاَمِهِ عَلَی الْغَنِیِّ لَقِیَ اللّه َ عزَّوجلَّ یَوْمَ القِیامَهِ وَ هُوَ علیه غَضبانٌ.(2)
کسی که بر فقیر مسلمانی به جز شیوه ای که بر اغنیا سلام می کند، سلام کند، در روز رستاخیز، خدا را دیدار می کند، در حالی که بر وی خشمگین است.
پی آمدهای تکریم فقیران
درباره دوستی فقیران و تکریم آنان و آثار این عمل، روایات فراوانی از معصومین علیهم السلام نقل شده است که به نمونه هایی از آن اشاره می کنیم:
پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله در این باره می فرماید:
لِکُلِّ شَی ءٍ مِفْتَاحٌ وَ مِفْتَاحُ الْجَنَّهِ حُبُّ الْمَسَاکِینِ وَ الْفُقَرَاءِ.(3)
هر چیزی کلیدی دارد و کلید بهشت، دوستی مسکینان و تهی دستان است.
ایشان در روایت دیگر می فرماید:
1- تحف العقول عن آل الرسول، ص 363، نامه امام صادق علیه السلام به گروهی از شیعیان و اصحاب.
2- وسائل الشیعه، ج 8، ص 442، کتاب الحج، أبواب احکام العشره، باب 36، ح 1.
3- کنز العمال، ج 6، ص 469، ح 16587.