- دیباچه 1
- پیش گفتار 4
- بخش اوّل: فقر در آیینه کلام معصومین علیهم السلام 6
- اشاره 6
- فصل اول: کلیات 7
- فقر در لغت و اصطلاح 7
- اشاره 7
- فقر در روایات 8
- اشاره 8
- 1. خوراک و پوشاک 10
- 3. مرکب 11
- 2. مسکن مناسب و فراخ 11
- اشاره 12
- 4. دیگر نیازهای زندگی 12
- الف _ هزینه های ازدواج 12
- ب _ هزینه استخدام خدمتکار و تعمیر و نگهداری لوازم زندگی 13
- ه _ هزینه مواد خوش بو کننده 14
- د _ هزینه جشن عید و دید و بازدید 14
- ج _ هزینه زندگی فرزندان، پدر و مادر، همسر و مملوک(غلام و حیوان) 14
- 1. فقر مطلق 19
- اشاره 19
- گونه های فقر 19
- 2. فقر نسبی 20
- 4. فقر فرهنگی 20
- 3. فقر طبیعی 20
- 5. فقر روحی و معنوی 21
- 6. فقر واقعی 22
- اشاره 24
- فصل دوم: نکوهش و ستایش فقر 24
- 1. نکوهش فقر 24
- 2. ستایش فقر 28
- پی آمدهای فردی فقر 36
- فصل سوّم: پی آمدهای فردی و اجتماعی فقر 36
- اشاره 36
- الف _ سستی ایمان و پریشانی فکر 36
- ب _ خواری و خود کم بینی 39
- الف _ محروم ماندن از حقوق اجتماعی 42
- ج _ دست زدن به خطا و گناه 42
- اشاره 42
- پی آمدهای اجتماعی فقر 42
- ب _ غربت و تنهایی 44
- ج _ پیدایش فساد اداری 45
- د _ پیدایش فساد اجتماعی 46
- فصل چهارم: فقر؛ آزمون الهی 48
- اشاره 48
- یاری رسانی به فقیران 49
- راه کارهای یاری رسانی به فقیران 52
- نکوهش فقرنمایی و گدایی 53
- فضیلت اظهار بی نیازی 58
- پی آمدهای تحقیر فقیران 60
- پی آمدهای تکریم فقیران 62
- جایگاه فقیران در آخرت 64
- بخش دوّم: عوامل فقر 67
- اشاره 67
- فصل اول: عوامل معنوی 68
- الف _ عوامل معنوی 68
- اشاره 68
- اشاره 68
- 1. آزمندی 68
- 2. زیاده خواهی 70
- 3. بخل ورزی 71
- 4. ستم کاری، خیانت ورزی و دروغ گویی 73
- 5. فقرنمایی 74
- 6. اسراف و تبذیر 75
- 8. ترک نظافت 77
- 7. ترک صله رحم 77
- فصل دوم: عوامل مادی 79
- 1. انحصار ثروت در دست توانگران 79
- اشاره 79
- 2. انحصار منابع درآمد در دست یک طبقه اجتماعی 80
- 3. ثروت اندوزی زمام داران 81
- 4. مدیریت ناکارآمد 84
- 5. تنبلی و بی حوصلگی در کار 88
- 6. رهبانیت و گوشه نشینی 93
- 7. بی تدبیری در اداره زندگی 98
- اشاره 100
- بخش سوّم: راه های مبارزه با فقر 100
- فصل اول: سیره عملی معصومین علیهم السلام در مبارزه با فقر 101
- اشاره 101
- 1. انفاق و یاری رسانی به فقیران 102
- 2. پرداخت قرض الحسنه 104
- 3. کار و تلاش 106
- الف _ راه های معنوی 109
- وظایف فردی در مبارزه با فقر 109
- اشاره 109
- اشاره 109
- فصل دوم: سیره علمی معصومین علیهم السلام در مبارزه با فقر 109
- 1. دانش اندوزی 109
- 2. بردباری 111
- 3. قناعت و صرفه جویی 113
- 4. هم نشینی با نیازمندان و برآوردن نیاز آنان 115
- 5. درست کاری و امانت داری 119
- 6. پرهیز از گناه 122
- ب _ راه های مادی 124
- اشاره 124
- 1. کار 124
- اشاره 131
- 1. بدنی 131
- 4. تربیتی 132
- 3. حیاتی 132
- 5. علمی 132
- 2. روحی 132
- 7. اجتماعی 133
- 6. اخلاقی 133
- 8. محیطی و خانوادگی 134
- 9. اقتصادی 135
- 11. فرهنگی 136
- 10. تشریعی 136
- 13. دفاعی 137
- 12. سیاسی 137
- 15. پیشرفتی 138
- 16. صنعتی 138
- 14. هنری 138
- 2. حسن تدبیر در زندگی 139
- 17. رفاهی 139
- 3. میانه روی در هزینه ها 141
- 4. اهمیت کار کشاورزی 143
- 5. غنیمت شمردن فرصت ها 146
- 6. پرداخت وجوهات (زکات و خمس) 148
- اشاره 152
- وظایف اجتماعی در مبارزه با فقر 152
- اشاره 152
- 1. تعاون و همیاری اجتماعی 152
- الف _ آیات 153
- ب _ روایات 154
- 2. پرداخت قرض الحسنه 161
- اشاره 161
- الف _ آیات 161
- ب _ روایات 162
- 3. نظارت بر کار دولت 164
- وظایف دولت در مبارزه با فقر 168
- اشاره 168
- 1. تأمین اجتماعی 169
- 2. نظارت بر بازار و فعالیت های اقتصادی 172
- اشاره 180
- 3. تلاش برای گسترش تجارت و صنعت 180
- تشویق به تجارت و صنعت 182
- 4. پشتیبانی از کشاورزی و دام داری 183
- 5. کارآفرینی 186
- 6. تشکیل صندوق های تعاونی 188
- 7. ایجاد امنیت اقتصادی 189
- 8. مبارزه با مفاسد اقتصادی (محتکران، گران فروشان و...) 193
- 9. مبارزه با فساد مالی کارگزاران (اختلاس، رشوه و...) 197
- اشاره 197
- الف _ بازخواست از خیانت کاران 198
- ب _ برخورد با سودجویان 200
- د _ اعتراض شدید امام علیه السلام به شریح قاضی 201
- ج _ برخورد شدید با فرماندار خیانت کار 201
- ه _ برخورد شدید با رشوه خواری 203
- 10. سپردن کار به دست افراد اصلح (متعهد و کاردان) 205
- اشاره 205
- الف) معیارهای گزینش کارگزاران در آیات 207
- ب) معیارهای گزینش کارگزاران در روایات 208
- بخش چهارم: همراه با برنامه سازان 212
- اشاره 212
- نقش رسانه در مبارزه با فقر 213
- پرسش های مردمی 214
- پرسش های کارشناسی 215
- معرفی کتاب 217
- الف _ منابع فارسی 217
- ب _ منابع عربی 218
- کتاب نامه 219
فصل اول: کلیات
اشاره
فصل اول: کلیات
زیر فصل ها
فقر در لغت و اصطلاح
فقر در روایات
گونه های فقر
فقر در لغت و اصطلاح
فقر در لغت و اصطلاح
فقر از فقار (مهره های پشت) گرفته شده است و فقیر به کسی گفته می شود که مهره های پشتش زیر بار گرفتاری های ناشی از فقر و تنگ دستی خم شده باشد.(1)
در اصطلاح عرف مردم، به کسی فقیر می گویند که سطح زندگی اش بسیار پایین بوده و از ضروریات زندگی بی بهره باشد. در اصطلاح فقه نیز منظور از فقیر، کسی است که نمی تواند هزینه های اداره زندگی یک سال خانواده اش را آن گونه که در خور آن ها است، برآورده سازد و در آینده نیز توانایی تهیه آن را ندارد.(2)
1- الصحاح، اسماعیل بن حمّاد جوهری، بیروت، دارالعلم للملایین، 1407 ه. ق، چ 4، ج 2، ص 782، ماده فقر.
2- «هم الذین لا یملکون مؤونه سنتهم اللائقه بحالهم و کمن یقومون به لا فعلاً و لا قوّه». تحریرالوسیله، امام خمینی قدس سره، ج 1، کتاب الزکاه، العقول فی أصناف المستحقین الزکاه و مصارفها الاول؛ شرایع الاسلام فی مسایل الحلال و الحرام، جعفر بن حسن حلی، بیروت، دارالانصار، 1403 ه .ق، چ 2، ج 1، ص 159، کتاب الزکاه.