- دیباچه 1
- پیش گفتار 4
- اشاره 6
- بخش اوّل: فقر در آیینه کلام معصومین علیهم السلام 6
- اشاره 7
- فقر در لغت و اصطلاح 7
- فصل اول: کلیات 7
- فقر در روایات 8
- اشاره 8
- 1. خوراک و پوشاک 10
- 3. مرکب 11
- 2. مسکن مناسب و فراخ 11
- الف _ هزینه های ازدواج 12
- اشاره 12
- 4. دیگر نیازهای زندگی 12
- ب _ هزینه استخدام خدمتکار و تعمیر و نگهداری لوازم زندگی 13
- ه _ هزینه مواد خوش بو کننده 14
- ج _ هزینه زندگی فرزندان، پدر و مادر، همسر و مملوک(غلام و حیوان) 14
- د _ هزینه جشن عید و دید و بازدید 14
- گونه های فقر 19
- 1. فقر مطلق 19
- اشاره 19
- 3. فقر طبیعی 20
- 2. فقر نسبی 20
- 4. فقر فرهنگی 20
- 5. فقر روحی و معنوی 21
- 6. فقر واقعی 22
- 1. نکوهش فقر 24
- فصل دوم: نکوهش و ستایش فقر 24
- اشاره 24
- 2. ستایش فقر 28
- الف _ سستی ایمان و پریشانی فکر 36
- اشاره 36
- فصل سوّم: پی آمدهای فردی و اجتماعی فقر 36
- پی آمدهای فردی فقر 36
- ب _ خواری و خود کم بینی 39
- الف _ محروم ماندن از حقوق اجتماعی 42
- پی آمدهای اجتماعی فقر 42
- اشاره 42
- ج _ دست زدن به خطا و گناه 42
- ب _ غربت و تنهایی 44
- ج _ پیدایش فساد اداری 45
- د _ پیدایش فساد اجتماعی 46
- فصل چهارم: فقر؛ آزمون الهی 48
- اشاره 48
- یاری رسانی به فقیران 49
- راه کارهای یاری رسانی به فقیران 52
- نکوهش فقرنمایی و گدایی 53
- فضیلت اظهار بی نیازی 58
- پی آمدهای تحقیر فقیران 60
- پی آمدهای تکریم فقیران 62
- جایگاه فقیران در آخرت 64
- بخش دوّم: عوامل فقر 67
- اشاره 67
- اشاره 68
- الف _ عوامل معنوی 68
- فصل اول: عوامل معنوی 68
- اشاره 68
- 1. آزمندی 68
- 2. زیاده خواهی 70
- 3. بخل ورزی 71
- 4. ستم کاری، خیانت ورزی و دروغ گویی 73
- 5. فقرنمایی 74
- 6. اسراف و تبذیر 75
- 8. ترک نظافت 77
- 7. ترک صله رحم 77
- اشاره 79
- فصل دوم: عوامل مادی 79
- 1. انحصار ثروت در دست توانگران 79
- 2. انحصار منابع درآمد در دست یک طبقه اجتماعی 80
- 3. ثروت اندوزی زمام داران 81
- 4. مدیریت ناکارآمد 84
- 5. تنبلی و بی حوصلگی در کار 88
- 6. رهبانیت و گوشه نشینی 93
- 7. بی تدبیری در اداره زندگی 98
- بخش سوّم: راه های مبارزه با فقر 100
- اشاره 100
- اشاره 101
- فصل اول: سیره عملی معصومین علیهم السلام در مبارزه با فقر 101
- 1. انفاق و یاری رسانی به فقیران 102
- 2. پرداخت قرض الحسنه 104
- 3. کار و تلاش 106
- اشاره 109
- الف _ راه های معنوی 109
- 1. دانش اندوزی 109
- وظایف فردی در مبارزه با فقر 109
- فصل دوم: سیره علمی معصومین علیهم السلام در مبارزه با فقر 109
- اشاره 109
- 2. بردباری 111
- 3. قناعت و صرفه جویی 113
- 4. هم نشینی با نیازمندان و برآوردن نیاز آنان 115
- 5. درست کاری و امانت داری 119
- 6. پرهیز از گناه 122
- اشاره 124
- 1. کار 124
- ب _ راه های مادی 124
- اشاره 131
- 1. بدنی 131
- 4. تربیتی 132
- 5. علمی 132
- 2. روحی 132
- 3. حیاتی 132
- 6. اخلاقی 133
- 7. اجتماعی 133
- 8. محیطی و خانوادگی 134
- 9. اقتصادی 135
- 11. فرهنگی 136
- 10. تشریعی 136
- 13. دفاعی 137
- 12. سیاسی 137
- 15. پیشرفتی 138
- 16. صنعتی 138
- 14. هنری 138
- 2. حسن تدبیر در زندگی 139
- 17. رفاهی 139
- 3. میانه روی در هزینه ها 141
- 4. اهمیت کار کشاورزی 143
- 5. غنیمت شمردن فرصت ها 146
- 6. پرداخت وجوهات (زکات و خمس) 148
- 1. تعاون و همیاری اجتماعی 152
- اشاره 152
- اشاره 152
- وظایف اجتماعی در مبارزه با فقر 152
- الف _ آیات 153
- ب _ روایات 154
- 2. پرداخت قرض الحسنه 161
- الف _ آیات 161
- اشاره 161
- ب _ روایات 162
- 3. نظارت بر کار دولت 164
- وظایف دولت در مبارزه با فقر 168
- اشاره 168
- 1. تأمین اجتماعی 169
- 2. نظارت بر بازار و فعالیت های اقتصادی 172
- 3. تلاش برای گسترش تجارت و صنعت 180
- اشاره 180
- تشویق به تجارت و صنعت 182
- 4. پشتیبانی از کشاورزی و دام داری 183
- 5. کارآفرینی 186
- 6. تشکیل صندوق های تعاونی 188
- 7. ایجاد امنیت اقتصادی 189
- 8. مبارزه با مفاسد اقتصادی (محتکران، گران فروشان و...) 193
- 9. مبارزه با فساد مالی کارگزاران (اختلاس، رشوه و...) 197
- اشاره 197
- الف _ بازخواست از خیانت کاران 198
- ب _ برخورد با سودجویان 200
- د _ اعتراض شدید امام علیه السلام به شریح قاضی 201
- ج _ برخورد شدید با فرماندار خیانت کار 201
- ه _ برخورد شدید با رشوه خواری 203
- 10. سپردن کار به دست افراد اصلح (متعهد و کاردان) 205
- اشاره 205
- الف) معیارهای گزینش کارگزاران در آیات 207
- ب) معیارهای گزینش کارگزاران در روایات 208
- بخش چهارم: همراه با برنامه سازان 212
- اشاره 212
- نقش رسانه در مبارزه با فقر 213
- پرسش های مردمی 214
- پرسش های کارشناسی 215
- معرفی کتاب 217
- الف _ منابع فارسی 217
- ب _ منابع عربی 218
- کتاب نامه 219
از سپاس گزاری آنان (اهل) محروم ساخت و محبتشان را متوجه دیگری کرد. پس اگر روزی پایش بلغزد، به کمک آنان نیازمند گردد.(1)
ایشان در نامه 21 نهج البلاغه می فرماید:
فَدَعِ اْلإِسْرَافَ، مُقْتَصِدا، وَ اذْکُرْ فِی الْیَوْمِ غَدا، وَ أَمْسِکْ مِنَ المالِ بِقَدْرِ ضَرُورَتِکَ وَ قَدَّمِ الفَضْلَ لِیَوْمِ حاجَتِکَ، أَتَرْجُو أنْ یُعْطِیَکَ الّلهُ أجْرَ المُتَواضِعِینَ وَ أَنْتَ عِنْدَهُ مِنَ المتَکَبِّرِینَ! وَ تَطْمَعُ وَ أَنْتَمُتَمَرَّغٌ فِی النَّعِیمِ تَمنَعُهُ الضَّعِیفَ وَ الأَرْمَلَهَ أَنْ یُوجِبَ لَکَ ثَوابَ الّمتَصَدِّقِینَ؟ وَ اِنَّمَا الْمَرْءُ مَجْزِیٌ بِما أَسَلَفَ وَ قادِمٌ عَلی ما قَدَّمَ.(2)
ای زیادبن ابیه! از اسراف بپرهیز و میانه روی را بر گزین. از امروز به فکر فردا باش. از اموال دنیا به اندازه کفاف خویش نگهدار و زیادی را برای روز نیازمندیت در آخرت، پیش بفرست. آیا امید داری خداوند، پاداش فروتنان را به تو بدهد،در حالی که از متکبران هستی؟ آیا طمع داری ثواب انفاق کنندگان را دریابی، در حالی که در ناز و نعمت قرار داری و تهی دستان و بیوه زنان را از آن نعمت ها محروم می کنی؟ همانا انسان به آن چه پیش فرستاده و نزد خدا ذخیره ساخته است، پاداش داده خواهد شد.
آن حضرت در روایت دیگر می فرماید:
سَبَبُ الْفَقْرِ الاِسْرافُ.(3)
اسراف مایه فقر و نداری است.
امام صادق علیه السلام فرمود:
1- «وَ اللّهِ لا أَطُوُرُ بِهِ مَا سَمَرَ سَمِیْرٌ وَ مَا أَمَّ نَجْمٌ فِی السَّماءِ نَجْما! لَوْ کَانَ الْمالُ لِی لَسَوَّیْتُ بَیْنَهُمْ، فَکَیْفَ وَ اِنَّمَا الْمالُ مَالُ اللّهِ! أَلاَ وَ اِنَّ اِعْطاءَ الْمَالُ فِی غَیْرِ حَقِّهِ تَبْذِیِرٌ وَ إِسْرافٌ وَ هُوَ یَرْفَعُ صَاحِبَهُ فِی الدُّنیَا وَ یَضَعُهُ فِی الآخِرَهِ وَ یُکْرِمُهُ فِی الْنَّاسِ وَ یُهینُهُ عِندَ اللّهِ وَ لَم یَضَعِ امْرُؤٌ مَالَهُ فِی غَیْرِ حَقِّهِ وَ لاَ عِنْدَ غَیْرِ أَهْلِهِ إِلاَّ حَرَمَهُ اللّهُ شُکْرَهُمْ، وَ کانَ لِغَیْرِهِ وُدُّهُمْ». نهج البلاغه صبحی صالح، خطبه 126.
2- نهج البلاغه صبحی صالح، نامه 21.
3- غرر الحکم و دررالکلم، ج 1، ص 431، فصل 38، ح 20.