سیاست های فقرزدایی در کلام معصومین علیهم السلام صفحه 92

امام صادق علیه السلام می فرماید:

... وَ کَانَ النّاسُ أیضا یَصیرُونَ بِالْفَراغِ إلی غایَهِ اْلأَشَرِ وَ الْبَطَرِ، حتی یَکثُرَ الْفَسادُ وَ یَظْهَرَ الْفَواحشُ...(1) لأِنَّهُ لَوْ کُفِیَ هَذَا کُلُّهُ حَتّی لا یَکُونَ لَهُ فِی الأَشْیاءِ مَوضِعُ شُغْلٍ وَ عَمَلٍ لما حَمَلَتْهُ الأرضُ اَشَرا وَ بَطَرا، وَ لبَلَغَ بِهِ کذلکَ إِلی اَنْ یَتَعاطی أُموُرا فیها تَلُفَ نَفْسُه... .(2)

مردم در حالت بی کاری به شدت گستاخ می شوند و به ناسپاسی (و فقر) گرفتار می آیند تا جایی که فساد فراوان می شود و کارهای زشت گسترش می یابد؛ زیرا اگر همه این ها (امور معاش و کالای لازم زندگی) در اختیار انسان گزارده می شد و به کار و تلاش نیازی نداشت، دیگر زمین زیر پای او _ از گستاخی و ناسپاسی _ بند نمی شد و کار او به جایی می رسید که به کارهایی دست بزند که مایه هلاکت او باشد... .

امام کاظم علیه السلام می فرماید:

إیّاکَ وَ الکَسِل وَ الْضَّجْر! فَاِنَّهَا یَمْنَعانِکَ مِنْ حَظِّکَ مِنَ الدُّنیا وَ الآخِرَهِ.(3)

از تنبلی و بی حوصلگی بپرهیز؛ زیرا این دو، تو را از دست یافتن به نصیب دنیا و آخرت باز می دارند.

از مجموع این روایات به دست می آید که فقر از تنبلی، کم کاری و بی حوصلگی در کسب معاش برمی خیزد. پس هر انسانی برای رفع نیازهای زندگی خود باید از تنبلی و کم کاری برحذر باشد و بکوشد خود را سربارِ دیگران نسازد، بلکه تلاش او بیشتر بر این باشد که دست دیگران را بگیرد.

1- بحارالانوار، ج 3، ص 106، باب 4.
2- بحارالانوار،ج 3، ص 86.
3- وسائل الشیعه، ج 12، ص 38، کتاب التجاره، أبواب مقدّماتها، باب 18، ح 5.