متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 1 صفحه 186

1- منها: ما حکم به بعض(1) فی «ما اذا اختلفت الامّه علی قولین و لم یکن مع احدهما دلیل» من انّه یطرح القولان و یرجع الی مقتضی الاصل، فانّ اطلاقه یشمل ما لو علمنا بمخالفه مقتضی الاصل للحکم الواقعیّ المعلوم وجوده بین القولین، بل ظاهر کلام الشیخ رحمه اللّه(2) القائل بالتخییر هو التخییر الواقعیّ المعلوم تفصیلا مخالفته لحکم الله الواقعیّ فی الواقعه.

2- و منها: حکم بعض(3) بجواز ارتکاب کلا المشتبهین فی الشّبهه المحصوره دفعه او تدریجا، فانّه قد یؤدّی الی العلم التفصیلیّ بالحرمه او النجاسه، کما لو اشتری بالمشتبهین بالمیته جاریه، فانّا نعلم تفصیلا بطلان البیع فی تمام الجاریه لکون بعض ثمنها میته، فنعلم تفصیلا بحرمه وطئها، مع انّ القائل بجواز الارتکاب لم یظهر من کلامه اخراج هذه الصوره.

3- و منها: حکم بعض(4) بصحّه ائتمام احد واجدی المنی فی الثوب المشترک بینهما بالآخر، مع انّ الماموم یعلم تفصیلا ببطلان صلاته من جهه حدثه او حدث امامه.

4- و منها: حکم الحاکم بتنصیف العین التی تداعاها رجلان بحیث یعلم صدق احدهما و کذب الآخر، فانّ لازم ذلک جواز شراء ثالث للنصفین من کلّ منهما، مع انّه یعلم تفصیلا عدم انتقال تمام المال الیه من مالکه الواقعی.

ترجمه:

(موارد موهم خلاف)

1- از جمله موارد موهم خلاف اینست که، برخی از فقهاء فرموده اند:

اگر علماء امت در یک مسئله ای (وجوب ظهر یا جمعه) بر دو قول اختلاف داشتند و هیچ یک هم دلیلی نداشتند هر دو قول ردّ و به مقتضای اصل رجوع می شود چرا که اطلاق این کلام (یعنی: رد قولان و رجوع به مقتضای اصل) حتی شامل موردی می شود که علم تفصیلی به مخالفت مقتضای اصل با حکم واقعی موجود در یکی از دو قول، داشته باشیم.

بلکه از ظاهر کلام شیخ طوسی که قائل به تخییر است برمی آید که حکم واقعی (در اینجا) همان تخییر است که با حکم الله واقعی مخالف است.

2- و از جمله موارد موهم خلاف، حکم برخی فقهاء است بر جواز عمل به هر دو طرف شبهه در شبهه محصوره، چه هر دو را یکباره انجام دهد چه تدریجا، زیراکه این عمل (یعنی: