متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 2 صفحه 273

متن:

و ربّما فصّل بعض من المعاصرین تفصیلا یرجع حاصله الی: «انّ الکلام ان کان مقرونا بحال او مقال یصلح ان یکون صارفا عن المعنی الحقیقیّ فلا یتمسّک فیه باصاله الحقیقه، و ان کان الشّکّ فی اصل وجود الصّارف او کان هنا امر منفصل یصلح لکونه صارفا، فیعمل علی اصاله الحقیقه»(1).

و هذا تفصیل حسن متین، لکنّه تفصیل فی العمل باصاله الحقیقه عند الشکّ فی الصارف لا فی حجیّه الظّهور اللفظیّ، و مرجعه الی تعیین الظّهور العرفیّ و تمیزه عن موارد الإجمال، فانّ اللفظ فی القسم الاوّل یخرج عن الظهور الی الاجمال بشهاده العرف.

و لذا توقّف جماعه(2) فی المجاز المشهور، و العامّ المتعقّب بضمیر یرجع الی بعض افراده، و الجمل المتعدده المتعقّبه للاستثناء، و الامر و النّهی الواردین فی مظانّ الحظر و الایجاب الی غیر ذلک ممّا احتفّ اللفظ بحال او مقال یصلح لکونه صارفا و لم یتوقّف احد فی عامّ بمجرّد احتمال دلیل منفصل یحتمل کونه مخصّصا له، بل ربّما یعکسون الامر فیحکمون بنفی ذلک الاحتمال و ارتفاع الاجمال لأجل ظهور العامّ؛ و لذا لو قال المولی «اکرم العلماء» ثمّ ورد قول آخر من المولی انّه «لا تکرم زیدا» و اشترک زید بین عالم و جاهل، فلا یرفع الید عن العموم بمجرّد الاحتمال، بل یرفعون الاجمال بواسطه العموم فیحکمون باراده زید الجاهل من النّهی.

ترجمه:

تفصیل پنجم

چه بسا برخی از معاصرین (شیخ محمد تقی اصفهانی نویسنده هدایه المسترشدین معروف به صاحب حاشیه بر معالم) در (باب حجیت ظواهر و جریان اصاله الحقیقه) تفصیلی قائل شده است که حاصل آن برمی گردد به اینکه کلام:

1- اگر مقرون به قرینه حالیه و یا مقالیه باشد که (این قرائن) صلاحیت برگرداندن از