متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 2 صفحه 278

متن:

و بازاء التّفصیل المذکور تفصیل آخر ضعیف، و هو انّ احتمال اراده خلاف مقتضی اللّفظ، ان حصل من اماره غیر معتبره فلا یصحّ رفع الید عن الحقیقه، و ان حصل من دلیل معتبر فلا یعمل باصاله الحقیقه. و مثّل له بما اذا ورد فی السّنه المتواتره عامّ و ورد فیها ایضا خطاب مجمل یوجب الاجمال فی ذلک العامّ و لا یوجب الظنّ بالواقع، قال: فلا دلیل علی لزوم العمل بالأصل تعبّدا.

ثمّ قال: و لا یمکن دعوی الاجماع علی لزوم العمل باصاله الحقیقه تعبّدا فانّ اکثر المحققین توقّفوا فی ما اذا تعارض الحقیقه المرجوحه مع المجاز الراجح(1) انتهی.

ترجمه:

تفصیل ششم

در مقابل تفصیلی که گذشت تفصیل ضعیف دیگری وجود دارد و آن این است که:

احتمال خلافی که مقتضای ظاهر لفظ است:

اگر حاصل از اماره غیر معتبره است رفع ید از حقیقت درست نمی باشد و ظاهر کلام حجت است.

و اگر حاصل از دلیل معتبری باشد به اصاله الحقیقه عمل نمی شود و کلام از ظهورش ساقط می گردد.

و مفصّل مثالی به این شرح زده است که:

اگر در خبر متواتری عامی بود و در همان خبر خطابی که مجمل است وارد گردید و باعث اجمال عام مزبور شد به نحوی که از عام مزبور ظن به واقع حاصل نشود، دلیلی وجود ندارد که تعبدا به اصاله الحقیقه عمل شود و ظهور عام محفوظ بماند.

سپس فرمود:

و ادعای اجماع بر لزوم عمل به اصاله الحقیقه بصورت تعبدی امکان ندارد زیرا اکثر محققین آنجا که حقیقت مرجوح با مجاز راجح تعارض کنند توقّف کرده اند (چرا که مجالی برای تمسک به اصاله الحقیقه وجود ندارد). تمام شد کلام این مفصّل.